Te dam era planvenguda tà La Vall de Boí e t’animam a coneisher-ne er excepcionau conjunt de glèises, considerades ua des mès granes expressions der art romanic catalan e inscrites ena lista de Patrimòni Mondiau pera UNESCO er an 2000.
Eth Conjunt Romanic dera Vall de Boí l’intègren nau glèises: Sant Climent e Santa Maria de Taüll, Sant Joan de Boí, Santa Eulàlia d’Erill la Vall, Sant Feliu de Barruera, era Nativitat e Sant Quirc de Durro, Santa Maria de Cardet e era Assompcion de Cóll.

Mès, qué an en comun aguest conjunt de glèises? Qué les hè tan singulares? Quina ei era sua istòria?
Totes sigueren bastides entre es sègles XI e XII, en un moment de poder e de benestança economica dera noblesa locau, e compartissen un estil arquitectonic, eth romanic, fòrça estenut per tota Euròpa.
Aué, ua grana partida des pintures, talhes e mobiliari se consèrven en diuèrsi musèus catalans, sustot en Museu Nacional d’Art de Catalunya. Totun, quauques ues des glèises compden damb importants fragments de pintura murau e escultures originaus, ath delà de reproduccions des que se consèrven enes musèus.
Damb era guida qu’as enes mans, descorbiràs es valors excepcionaus d’aguest conjunt romanic e poderàs conéisher cadua des nau glèises, damb es sòns secrèts e es sues curiositats.
Un avertiment finau! Aguestes montanhes son misterioses, e enes vals, es paraules des persones que les an abitades soent demoren atrapades e retronissen ath long deth temps coma un resson imperceptible. Aguesta guida dispause d’un sensor que s’active cada viatge que ne cuelh quauqua ua. Non t’esglàsies e contunha d’escotar.

Tà començar era visita, vè-te’n tara part posteriora dera glèisa.

Era glèisa dera Assompcion de Cóll date dera dusau mitat deth sègle xii, mès a evolucionat ath long deth temps. Açò se pòt remercar en campanau: era part baisha ei romanica, deth temps qu’es dus estatges superiors son de factura gotica, coma se pòt veir ena forma des hièstres.

Era mesura des pèires de talha, fòrça mès gròsses e regulares qu’es d’autes glèises dera val, atau ac hè a pensar.

Ara, entà contunhar era visita, vè-te’n tara entrada dera glèisa.

Ací, ena façada, i a era part mès interessanta dera Assompcion de Cóll: es elements decoratius dera portalèra. Era pòrta d’accès ath temple ei entornejada per ua cimossa en forma d’escacs e coronada damb un crisme, simbèu de Crist damb es sues iniciaus en grèc. S’ac guardes ben, enes dos angles de naut deth crisme, i a dus polòis que simbolizen era resurreccion de Crist. Enes de dejós i a dues figures umanes, ua des quaus hè a sonar ua còrna qu’anóncie er apocalipsi.
Ena portalèra tanben i destaquen es capitèths escalpradi des colomnes. Es capitèths exteriors son decoradi damb motius vegetaus, e es interiors combinen representacions umanes e animaus. Scenifiquen era luta entre er òme e era fèra, coma representacion dera luta entre eth ben e eth mau.
Tanben ei interessant eth borrolh de harga medievau, un des melhor decoradi dera val, amassa damb eth de Santa Maria de Cardet e eth dera Nativitat de Durro. Guarda qu’eth passador ei acabat damb un cap d’animau. E ena tòla i pòdes veir ua campana gravada.
Ara, entà contunhar era visita, as de passar ath laguens. Aguesta glèisa, totun, non ei dubèrta tot er an; se te l’as trapat barrada, pòdes veir-ne er interior a compdar deth recors virtuau qu’as ena guida.

Plaça-te deuant deth prumèr reng de bancs. D’ací estant, poderàs observar es diuèrsi elements arquitectonics que formen era glèisa dera Assompcion de Cóll.
Coma ves, ei ua glèisa d’ua soleta nau, cubèrta damb vòuta de plen cintre e damb ua absida semicirculara ena cabetsèra. Eth campanau, de planta carrada e tres nivèus de nautor, se place en costat dret.
Ath bastiment iniciau s’i ahigeren dues capèles lateraus, era dera quèrra en tot guardar ar autar, cubèrta damb vòuta de plen cintre, e era dera dreta, de factura gotica.
Era illuminacion originau dera nau se hège a trauès de dus uelhs de bueu cap e cap, un en cada extrèm dera bastissa, e dues hièstres, que permetien era entrada dera lutz deth solei. Un des uelhs de bòu ei fòrça peth dessús dera pòrta d’accès ath temple; per aguest i entre era lutz de vrespada. Er aute ei en mur der èst, peth dessús dera cubèrta dera absida; per aguest i entre era lutz deth maitin. Tanben en aguest mur, un shinhau mès enjós, i a ua hièstra alongada; aguesta ei era entrada de lutz mès simbolica, era deth solei en tot nèisher, comprenuda coma lutz divinau. Era auta hièstra ei en mur sud e i entre era lutz de meddia.

Son d’interferéncies.
Mossen, òme gran: S’escurís. Ja pòdes alugar es lampes.
Joen: Pair, son uedes. E en polader non i demore guaire òli; dilhèu, tà un dia o dus mès.
Mossen, òme gran: Vè e aumplís-les! E dempús les metes en sòn lòc damb era escala. Jo ja sò gran tà garrapetar-m’i.
Joen: Tot lèu, pair!
Mossen (entà se madeish): Manque òli. Enguan es cuelhudes non an estat bones. E es parroquians an dat mens que de d’auti còps. Les me calerà demanar un esfòrç; era glèisa non pòt demorar ar escur.
Son d’interferéncies.

Ara vè-te’n tara entrada, a on i a es tres aiguassèrs.

Ena glèisa dera Assompcion de Cóll encara se consèrven es tres aiguassèrs, probablament romanics: era batiadera, er aigua-senhadèr e eth polader der òli, combustible des lampes qu’esclairauen era glèisa, era mès grana de totes.
Tà contunhar era visita, puja ath còr pera escala deth costat dera pòrta.

Eth còr se bastic quauqui sègles mès tard ena darrèra seccion dera nau.
Ací pòdes veir un detalh interessant: er arrapader deth còr de traçaria gotica, a basa de motius geomètrics enterlaçats.
Abans de baishar, gaudís dera vista dera glèisa. D’ací estant se distinguissen fòrça ben es supòrts des lampes, hèti de harga, un des quaus, damb forma de poth. O er uelh de bueu sus er autar, damb forma de treule.

Ací s’acabe era visita ara glèisa. Ara te convidam a conéisher es autes, que constituïssen eth Conjunt Romanic dera Vall de Boí. T’i demoram!

Te dam era planvenguda tà La Vall de Boí e t’animam a coneisher-ne er excepcionau conjunt de glèises, considerades ua des mès granes expressions der art romanic catalan e inscrites ena lista de Patrimòni Mondiau pera UNESCO er an 2000.
Eth Conjunt Romanic dera Vall de Boí l’intègren nau glèises: Sant Climent e Santa Maria de Taüll, Sant Joan de Boí, Santa Eulàlia d’Erill la Vall, Sant Feliu de Barruera, era Nativitat e Sant Quirc de Durro, Santa Maria de Cardet e era Assompcion de Cóll.

Mès, qué an en comun aguest conjunt de glèises? Qué les hè tan singulares? Quina ei era sua istòria?
Totes sigueren bastides entre es sègles XI e XII, en un moment de poder e de benestança economica dera noblesa locau, e compartissen un estil arquitectonic, eth romanic, fòrça estenut per tota Euròpa.
Aué, ua grana partida des pintures, talhes e mobiliari se consèrven en diuèrsi musèus catalans, sustot en Museu Nacional d’Art de Catalunya. Totun, quauques ues des glèises compden damb importants fragments de pintura murau e escultures originaus, ath delà de reproduccions des que se consèrven enes musèus.
Damb era guida qu’as enes mans, descorbiràs es valors excepcionaus d’aguest conjunt romanic e poderàs conéisher cadua des nau glèises, damb es sòns secrèts e es sues curiositats.
Un avertiment finau! Aguestes montanhes son misterioses, e enes vals, es paraules des persones que les an abitades soent demoren atrapades e retronissen ath long deth temps coma un resson imperceptible. Aguesta guida dispause d’un sensor que s’active cada viatge que ne cuelh quauqua ua. Non t’esglàsies e contunha d’escotar.

Tà començar era visita, vè-te’n tara part posteriora dera glèisa.

Era glèisa dera Nativitat de Durro a caracteristiques arquitectoniques diferentes des que vedem ena majoritat des glèises dera val. En prumèr lòc, destaque pera sua monumentalitat, ua pròva dera importància deth pòble de Durro ena Edat Mejana.
Era Nativitat qu’ara ves a viscut fòrça modificacions e agraniments ath long deth temps. Era part mès anciana ei deth sègle xii, e correspon a un temple romanic d’ua soleta nau e damb ua absida aué desapareishuda, eth pòrge e eth campanau.
Era tor deth campanau ei un des elements destacadi, sustot pr’amor que, damb 26 mètres de nautada, ei era mès nauta dera val. T’imagines perqué les hègen tan nautes, aguestes tors? D’un costat, i auie er aspècte religiós: coma mès ensús, mès apròp de Diu. Mès ath madeish temps, der aute, ua tor tan nauta aufrie ua vision perfècta der entorn deth pòble e permetie detectar era preséncia de quinsevolh enemic que s’apressèsse, çò qu’ère important en ua epòca de tantes guèrres.
Eth campanau a cinc nivèus, mès, coma pòdes veir, cada estatge ei diferent des auti, conseqüéncia des fòrça modificacions experimentades. Veiràs qu’ena basa i a ua arcada, que deuie a dar pas a ua absida laterau. Es hièstres des dus estatges inferiors sigueren emparedades, e es hièstres romaniques deth dusau e tresau estatge sigueren substituïdes per hièstres gotiques, damb arc apuntat. Eth darrèr estatge, de mens nautada, siguec escapçat en quauque moment.
D’ací estant tanben pòdes veir era sacrestia, que se construïc en lòc dera absida principau.
Tà contunhar era visita, hè eth torn dera glèisa pera tua dreta e plaça-te en pòrge, deuant dera pòrta laterau.

Era nau dera Nativitat de Durro ei hèta damb pèires de talha gròsses o pèires de granit, e es elements decoratius recorren es façades. Campa era part superiora des murs: i a ua frisa d’arcatura òrba que resseguís era longor dera nau e, ath dessús, i a ua auta cimossa que forme petiti carrats a semblança d’un escaquèr.
Tà finaus deth sègle xv, era glèisa poderie auer patit un incendi en un capítol relacionat damb era guèrra civiu catalana: Uc Rogèr III, eth darrèr comde de Palhars, ataquèc eth pòble en un assag desesperat de recuperar eth sòn comdat. Es vesins se barrèren ena glèisa entà protegir-se e eth comde, enferonit, i aurie metut eth huec.

Son d’interferéncies.
Er ambient laguens dera glèisa ei de nèrvis e tension.
Hemna: Non patitz! Aguestes parets mos apararàn!
Òme: Uc s’a tornat hòl! Non a respècte ne pera glèisa.
Hemna: Pregatz a Diu. Eth non mos deisharà morir.
Òme: Non s’arturarà enquia recuperar eth sòn comdat. A vengut damb refòrci de França. Ua troperada de sauvatges.
Hemna: Ajatz fe.
Òme: Fe? Eth huec s’esten ath torn dera glèisa. Solament mos pòden sauvar es tropes deth vescomde de Cardona, mès a on son?
Son d’interferéncies.

Eth pòrge romanic s’ahigec ena dusau fasa constructiva, e servie tà protegir des rigors meteorologics es parroquians que demorauen entà entrar ena glèisa. S’aué hè solei, plò o nhèue, arregraïràs que i sigue. Mès tanben podie èster un lòc d’arturada des professons, un espaci a on celebrar actes liturgics e tanben sociaus, coma jutjaments. Eth pòrge, ath delà, auie ua foncion simbolica: ère er espaci de transicion entre era vida quotidiana e era entrada ena casa de Diu.
Ací i a era portalèra, un des elements mès interessants deth conjunt. Ei formada per tres arcs de miei punt en gradacion, e ei decorada per dues arquivòutes sostengudes per quate colomnes damb capitèths decorats. Se i hès atencion, s’i pòden distinguir motius vegetaus e relèus zoomarfics, ei a díder, formes d’animaus. Tanben, ua petita cara. A veir se la trapes!
Tot eth conjunt ei enquadrat per ua frisa, ua sòrta de cimossa damb motius d’escacs, e per dessús, laguens d’un cercle, i a eth crisme, eth simbèu de Crist representat pes sues iniciaus en grèc.
Aguesta portalèra a fòrça similituds damb era dera glèisa dera Assompcion de Cóll, tant per çò qu’ei des arquivòutes, coma pes capitèths damb animaus, coma peth crisme. Poderie auer estat òbra, donques, deth madeish talhèr? O solament ua inspiracion? Mistèri tà resòlver.
Un aute element interessant dera portalèra ei eth vorrolh, era sarralha dera pòrta, d’epòca medievau. Guarda era tòla que refortís eth barrament, decorada damb cimosses de motius geometrics e damb quate estructures que mos hèn a rebrembar era siloeta des castèths medievaus. En centre, ua figura umana fòrça esquematica mèrque ua des tors que i a en tot entornejar era sarralha. Complèten era scèna un element vegetau que poderie èster un arbe e dus animaus quadrupèdes que mos hèn a rebrembar shivaus. Ne desconeishem eth significat concrèt e, per açò, podem hèr a volar era imaginacion: poderie èster un aumenatge ath comde d’Erill e ath sòn castèth, pr’amor d’auer pagat era glèisa? Vè-t’ac a veir.
Abans de passar ath punt venent, campa un darrèr detalh: eth passador deth vorrolh ei decorat damb motius geomètrics e capaironat en extrèm dret damb un cap d’animau, dilhèu ua sèrp. Non serie era unica sèrp ena pòrta des glèises dera val: en Santa Eulàlia, per exemple, n’i a ua de pintada. Poderie èster un avertiment sus eth pecat? E se, en realitat, siguesse un dragon?
Dit açò, ja pòdes entrar ena glèisa.

Tanlèu entrar ena Nativitat de Durro, era prumèr causa qu’atrè era atencion ei era decoracion barròca e es retaules.
Eth qu’as mès apròp en tot començar pera dreta ei dedicat a sant Antoòni e ei deth sègle XVIII. Sant Antòni Abat ei representat ena part superiora, e sant Antoni de Pàdoa, ena part inferiora.
En aute costat, eth prumèr pera quèrra ei dedicat tara Mair de Diu e ei deth sègle XVII.
Eth dusau pera quèrra ei eth retaule deth Sant Crist, tanben deth sègle xviii, dedicat ara passion de Jesús. Eth Crist qu’ès a veir siguec elaborat per escultor Josep Viladomat enes ans seishanta.
Eth dusau retaule pera dreta ei dedicat a sant Joan. E, fin finau, plaçat ath hons, en autar, i a eth retaule major, de mejans deth XVIII. Ena partida inferiora i a es quate vèrges martires: santa Àgata, santa Barbara, santa Lúcia e, possiblament, santa Engràcia. Pendent era Guèrra Civiu eth retaule patic damatges e es figures actuaus son modèrnes. En nivèu superior i a representat eth doble sagrat còr; just dejós, Maria e eth Mainatge Jesús; tara quèrra, sant Jusèp, e tara dreta, sant Joaquim e Maria quan ère ponina.
Ara te cau guardar cap a naut entà descorbir un detalh arquitectonic que hè especiau aguesta glèisa. Se tracte des cubèrtes dera nau centrau e des capèles lateraus. Pòdes veir coma era cubèrta dera nau centrau ei de vòuta de plen cintre, deth temps qu’era capèla laterau quèrra ei de crotzilha, e era dera dreta, barròca. Totes dues sigueren bastides posteriorament.
Dilhèu tanben t’an cridat era atencion dus audèths blanqui e gròssi que i a enes murs deth costat der autar. Son lampadaris barròcs, tà subjectar es lampes d’òli.
Fin finau, e encara ena part de baish, en tot guardar de cap ara entrada, campa era batiadera de pèira cubèrta per un caperader piramidau de color verd. Ei era batiadera romanica. Era estructura de husta que la protegís, deth sègle XVIII, servie tà protegir era aigua e tanben entà sauvar-i es elements liturgics.
Entà seguir era visita, te cau pujar ath còr dera glèisa. I as d’accedir pes escales que i a ena entrada, ena zòna deth hiestron.

Ès ath deuant era pèça mès singulara dera glèisa: era talha de husta d’un Nicodème. Aguesta imatge hège part d’un conjunt mès gran, eth Devarament dera crotz de Durro, elaborat en sègle XII pes artesans deth nomentat talhèr d’Erill. Des sèt talhes que formauen eth conjunt originau, se’n coneishen unicament tres: aguesta; era Mair de Diu, conservada en MNAC, e eth Crist, desapareishut pendent era Guèrra Civiu. Guarda que encara i demoren rèstes deth policromat en braç e en tòrs.
Dilhèu ara non rebrembes qui ère Nicodème. Te refrescam era memòria: siguec er encargat de desclauar Jesús dera crotz.
E com ei qu’era talha deth Nicodème arribèc enquias nòsti dies? Donques pr’amor que demorèc amagada pendent fòrça ans. Non s’auec coneishença dera sua existéncia enquiar an 2001, quan se trobèc en tot desmontar un retaule dera glèisa entà restaurar-lo.
Se vòs veir coma ère eth conjunt deth Devarament a compdar dera informacion qu’auem, pòdes hè’c damb eth recors virtuau.

Encara en còr, deus auer vist que i a un banc e de d’auti elements. Son es bens mòbles que s’an anat amassant en interior dera glèisa ath long des sègles e qu’ara predam coma bens artistics.
Un d’aguesti elements ei un banc reneishentista de husta, qu’a dues pèces fòrça especiaus: es dus plafons dera quèrra dera esplena. Es dues taules, hètes de husta de pin, son, probablament, d’epòca romanica, e en origina hègen part d’un aute mòble.

Ací s’acabe era visita ara glèisa. Ara te convidam a conéisher es autes, que constituïssen eth Conjunt Romanic dera Vall de Boí. T’i demoram!

Te dam era planvenguda tà La Vall de Boí e t’animam a coneisher-ne er excepcionau conjunt de glèises, considerades ua des mès granes expressions der art romanic catalan e inscrites ena lista de Patrimòni Mondiau pera UNESCO er an 2000.
Eth Conjunt Romanic dera Vall de Boí l’intègren nau glèises: Sant Climent e Santa Maria de Taüll, Sant Joan de Boí, Santa Eulàlia d’Erill la Vall, Sant Feliu de Barruera, era Nativitat e Sant Quirc de Durro, Santa Maria de Cardet e era Assompcion de Cóll.

Mès, qué an en comun aguest conjunt de glèises? Qué les hè tan singulares? Quina ei era sua istòria?
Totes sigueren bastides entre es sègles XI e XII, en un moment de poder e de benestança economica dera noblesa locau, e compartissen un estil arquitectonic, eth romanic, fòrça estenut per tota Euròpa.
Aué, ua grana partida des pintures, talhes e mobiliari se consèrven en diuèrsi musèus catalans, sustot en Museu Nacional d’Art de Catalunya. Totun, quauques ues des glèises compden damb importants fragments de pintura murau e escultures originaus, ath delà de reproduccions des que se consèrven enes musèus.
Damb era guida qu’as enes mans, descorbiràs es valors excepcionaus d’aguest conjunt romanic e poderàs conéisher cadua des nau glèises, damb es sòns secrèts e es sues curiositats.
Un avertiment finau! Aguestes montanhes son misterioses, e enes vals, es paraules des persones que les an abitades soent demoren atrapades e retronissen ath long deth temps coma un resson imperceptible. Aguesta guida dispause d’un sensor que s’active cada viatge que ne cuelh quauqua ua. Non t’esglàsies e contunha d’escotar.

Tà començar era visita, vè-te’n tara part posteriora dera glèisa.

Era glèisa de Sant Climent ei, dilhèu, era mès coneishuda de totes es dera val. Açò ei pr’amor que laguens i a ues pintures que s’an hèt famoses pertot pr’amor dera sua qualitat e beutat. Segur que ja n’as entenut a parlar. Mès aguesta glèisa ei tan interessanta per dehòra coma ac ei per laguens.
En espaci qu’aué aucupe era glèisa de Sant Climent de Taüll, originàriament i auie ua auta glèisa, deth sègle xi. D’aqueth bastiment solament ne demoren quauques parts, coma es pèires de talha dera part baisha des tres absides e des façades lateraus.
Era actuau glèisa, era qu’ara ves, se hec de cap tath prumèr quatau deth sègle xii sus es rèstes d’aqueth temple primitiu.
Ací tanben pòdes distinguir es tres tipes de pèira mès utilizades en construccion des glèises dera val: eth granit des murs, era lòsa des tets e era pèira rusta des decoracions.
Es tres absides son ondrades damb diuèrsi motius pròpris deth romanic, encara que d’epòques diferentes. Era absida centrau ei decorada per grops de quate arcs òrbs, dobles, desseparadi per semicolomnes adorsades. Peth dessús i cor ua frisa de dents de sèrra. Veiràs qu’aguestes pèces ornamentaus se diferéncien fòrça des pèires deth dejós pr’amor que son mès rogentes; açò ei pr’amor que son talhades en pèira rusta, un materiau hloish e facil de trabalhar. Per contra, es pèires de talha son de granit, que ei fòrça mès dur, e per açò s’an conservat melhor ath long deth temps.
Aguesta glèisa, coma era rèsta de glèises deth conjunt romanic, ère rebocada peth dehòra, de sòrta qu’es pèires o es pèires de talha non se vedien. Es rèstes deth rebocat, damb ues linhes arroges dera decoracion originau, encara se consèrven en diuèrsi lòcs, coma ena part interiora dera petita hièstra redona o en uelh de bueu dera part laterau dera absida centrau, ena hièstra alongada deth costat e en quauqua hièstra dera cara èst.
Tanben ne demoren quauques rèstes en diuèrses hièstres deth campanau. Les pòdes veir, per exemple, jos era frisa de dents de ressèga der avantdarrèr estatge.
Justament en campanau de Sant Climent i pòdes veir clarament coma se bastien aguestes tors: en tot trèir pes des estatges superiors en tot amagrir es murs der interior, e en tot hèr mès grani, progressivament, es horats des hièstres.
Quan auràs acabat de guardar eth campanau, entra ena glèisa entà contunhar era visita.

Era glèisa de Sant Climent ei de planta basilicau, ei a díder, damb ua nau centrau alongada e dues de lateraus desseparades per pilars cilindrics. Era cabetsèra ei formada per ua absida principau e dues absidiòles o absides segondàries plaçades enes costats dera absida centrau.
En un des pilars mès apròp dera absida, eth dera quèrra, i auie pintada era inscripcion damb era data de consacracion dera glèisa. En aquera inscripcion s’i podie liéger que siguec consacrada eth 10 de deseme deth 1123 per Ramon Guilhem, avesque de Ròda-Barbastre, just un dia abans qu’era de Santa Maria de Taüll.
Çò que mès destaque d’aguesta glèisa, totun, ei ua imatge que segur que ja coneishes pr’amor que la deus auer vist un pialèr de viatges representada en diuèrsi lòcs. Se tracte de Crist en majestat de Taüll, ua des imatges mès emblematiques deth romanic catalan. Tanh de díder que çò qu’ès a veir ara madeish ei ua projeccion de çò qu’a arribat enquias nòsti dies; aguestes pintures s’arringuèren entà evitar-ne era espoliacion e aué s’expausen en Museu Nacional d’Art de Catalunya. Dempús deth videomapatge, e pendent ues menutes, poderàs veir es rèstes de pintura originau que demoren ena absida. En centre d’interpretacion d’Erill la Vall pòdes descorbir es circonstàncies qu’amièren ath traslat d’aguestes òbres.

Son d’interferéncies.
Mèstre de Taüll: Perqué m’auetz hèt a cridar, excellentissim e reverendissim senhor?
Avesque: Sò un gran admirador des pintures que héretz en Roda d’Isàvena e dera majestuositat e era armonia des vòstes representacions de Crist.
Mèstre de Taüll: Vos arregraïsqui aguestes paraules. Jo tanben è demorat meravilhat d’aguesta glèisa qu’acabatz de bastir.
Avesque: Òc, s’a hèt un gran esfòrç. Mès ara ei eth torn de decorar-la. Anarè tath heit: è pensat qu’un mèstre coma vós darie ara glèisa de Sant Climent de Taüll tota era esplendor que merite.
Mèstre de Taüll: Jo? Non sabi qué díder. Me haríetz aunor e, ath madeish temps, serie ua responsabilitat. Totes aguestes parets…
Avesque: Voi era perfeccion des cares que pintatz. Voi que quinsevolh qu’entre en aguesta glèisa sente eth poder de Crist ena sua figura triomfau.
Mèstre de Taüll: E en qu’ètz a pensar, excellentissim?
Avesque: Voi un gran Crist en majestat ena absida majora. Eth melhor que s’age pintat jamès.
Mèstre de Taüll: Donques no’n parlem mès! Quan pogui començar?
Son d’interferéncies.

Tà conéisher toti es secrèts deth Crist en majestat, plaça-te deuant deth prumèr reng de bancs.

Eth murau dera absida centrau se dividís en tres encastres, que simbolizen eth cèu, era tèrra e er espaci entre toti dus.
Naut de tot i a eth cèu, a on se presente era divinitat, Crist en majestat. Lo pòdes veir laguens dera mandòrla, aguest enquadrament en forma d’ametla que hè a remercar era divinitat que benedís damb era man dreta e sosten eth libre damb era man quèrra.
En tot entornejar era imatge de Crist, es anges, es serafins e es simbèus des evangelistes: Sant Matèu, er ange o er òme; Sant Marc, eth leon; Sant Joan, era agla, e sant Luc, eth bueu.
En registre intermediari s’i ven cinc apostòls e Maria.
E ath dauath, en registre inferior, i a elements qu’apertien ath mon terrenau, e tanben ornaments de caractèr vegetau o geometric, que representen era tèrra.
En un encastre mès exterior dera vòuta, naut, i vedem un anhèth damb sèt uelhs, era manifestacion de Diu qu’apareish descrita en Apocalipsi.
Ara que ja coneishes es personatges, solament te demore veir eth videomapatge entà descorbir coma sigueren hètes aguestes pintures.

Mapatge (Emissions enes ores establides)

Dilhèu en aguest punt te demanes quin sens auien totes aguestes pintures. Èren solament tà decorar era glèisa o auien quauqua auta foncion? Era importància des pintures muraus ena Edat Mejana ère fòrça grana, pr’amor que, ath delà d’èster dedicades ara glòria de Diu e d’èster ua airina de poder, auien ua foncion aleçonadora, per çò qu’era majoritat deth pòble non sabie liéger e era imatge, amassa damb era paraula, ère era forma d’evangelizacion mès efectiva.
Maugrat es arringaments, Sant Climent encara consèrve in situ fragments de pintura originau; les poderàs descorbir en següent punt dera guida.

Ena glèisa de Sant Climent s’i consèrven fragments de pintura originau d’epòques diferentes, e se tròben, sustot, ena cabetsèra.
Es pintures originaus mès ancianes son es decoracions interiores des hièstres dera part baisha dera absida principau. Son cimosses damb motius vegetaus des tòns rogents e òcres sus un hons blanc.
Ara obsèrva era part dreta dera absida centrau, tà naut. Aquiu s’i ven fragments dera scèna dera Bíblia a on Caïn aucís eth sòn frair, Abèl, per gelosèr. Caïn e Abèl sigueren es dus prumèrs hilhs d’Adam e Eva, es prumèrs poblants dera Tèrra. Pòdes veir coma Caïn agarre Abel pes peus damb ua man mentre damb era auta li claue ua pigassa ena gauta. Ath costat dera cara d’Abèl i pòdes liéger era inscripcion “ABÈL”.
Entà trapar mès pintures originaus, dirigís eth guardar ath fronton dera absida majora, naut de tot ara dreta. Aquiu te cau localizar-i un personatge damb vestimenta de soldat en tot jogar un long instrument de vent que poderie anonciar era apocalipsi, era arribada deth Senhor ena fin des tempsi. Ben, de hèt n’i a dus, de soldats, mès eth dera quèrra ei projectat.
E encara i a mès pintures originaus. Aguestes, a costat e costat dera part nauta dera absida principau. Ací se conserve era imatge de tres sants. Eth melhor conservat ei sant Clement, eth patron dera glèisa, plaçat tà man quèrra. Ath costat, un shinhau mès ath laguens, i a era imatge de sant Pèir. E tar aute costat, en parament dera dreta, era imatge d’un aute sant, que poderie èster sant Cornèli. Encare n’i a ua aute, plaçada ena part nauta deth fronton dera absidiòla dera quèrra; ei ua sòrta de gosset o de lop nere, lo ves?
Tà contunhar era visita, cerca tres talhes plaçades laguens d’ues veirines, ena nau dera dreta, en tot guardar de cap tar autar.

Es tres talhes romaniques que i a en interior de Sant Climent de Taüll representen eth Crist salvador coronat, Crist ena crotz e ua Mair de Diu.
Eth Crist salvador coronat ei ua escultura talhada e policromada en sègle xiii, que fòrça probablament presidie er autar major. Tà començaments deth sègle xx, ère plaçada ath miei d’un retaule ena absida centrau. Eth retaule ère gotic, deth sègle xvi, e actuaument ei en Musèu Diocesan de La Seu d’Urgell.
Eth Crist ena crotz ei ua magnifica mòstra des crotzes que tot soent s’emplegauen enes professons e actes liturgics. Consèrve ua suberbèra policromia, mès que mès ena part posteriora. Se’n desconeish damb exactitud era glèisa de procedéncia.
Era Mair de Diu ei deth sègle xii o xiii. Tà començaments deth sègle xx, ère laguens d’un petit templet de husta, mès ei possible que provengue dera glèisa vesia de Santa Maria.
En interior des naus i a de d’auti bens mòbles, que poderàs descorbir damb era informacion des panèus.

Ací s’acabe era visita ara glèisa. Ara te convidam a conéisher es autes, que constituïssen eth Conjunt Romanic dera Vall de Boí. T’i demoram!

Te dam era planvenguda tà La Vall de Boí e t’animam a coneisher-ne er excepcionau conjunt de glèises, considerades ua des mès granes expressions der art romanic catalan e inscrites ena lista de Patrimòni Mondiau pera UNESCO er an 2000.
Eth Conjunt Romanic dera Vall de Boí l’intègren nau glèises: Sant Climent e Santa Maria de Taüll, Sant Joan de Boí, Santa Eulàlia d’Erill la Vall, Sant Feliu de Barruera, era Nativitat e Sant Quirc de Durro, Santa Maria de Cardet e era Assompcion de Cóll.

Mès, qué an en comun aguest conjunt de glèises? Qué les hè tan singulares? Quina ei era sua istòria?
Totes sigueren bastides entre es sègles XI e XII, en un moment de poder e de benestança economica dera noblesa locau, e compartissen un estil arquitectonic, eth romanic, fòrça estenut per tota Euròpa.
Aué, ua grana partida des pintures, talhes e mobiliari se consèrven en diuèrsi musèus catalans, sustot en Museu Nacional d’Art de Catalunya. Totun, quauques ues des glèises compden damb importants fragments de pintura murau e escultures originaus, ath delà de reproduccions des que se consèrven enes musèus.
Damb era guida qu’as enes mans, descorbiràs es valors excepcionaus d’aguest conjunt romanic e poderàs conéisher cadua des nau glèises, damb es sòns secrèts e es sues curiositats.
Un avertiment finau! Aguestes montanhes son misterioses, e enes vals, es paraules des persones que les an abitades soent demoren atrapades e retronissen ath long deth temps coma un resson imperceptible. Aguesta guida dispause d’un sensor que s’active cada viatge que ne cuelh quauqua ua. Non t’esglàsies e contunha d’escotar.

S’as arribat enquiara glèisa en tot vier deth pòble, t’a calgut traversar inevitablament era carretèra. Açò te proporcione ua donada importanta sus era origina dera glèisa; aguesta, coma es autes deth conjunt romanic —a excepcion dera de Santa Maria de Taüll—, se bastic dehòra deth nuclèu urban.
Tara tua quèrra pòdes veir eth cementèri parroquiau, element comun enes glèises dera val e que, coma ena rèsta, encara ei actiu.

Son d’interferéncies.
Joan, un òme gran: Bon dia, Maria. Me poderies deishar es estalhants d’espodalhar?
Maria, ua hemna grana: E tiò!
Joan: Ei entà talhar eth saucle; creish de pertot e lèu non se veirà ne era crotz.
Maria: Ac pòdes plan díder. Jo vengui cada setmana tà netejar era labada deth mèn òme. Damb era ploja demore plan gorièra. E, de passada, li càmbii es flors.
Joan: Jo sò cuentat. Ath delà des crotzes e es labades dera familha, repassi es dera familha de Manel, qu’eth, praubetonh, ja non pòt vier. M’i passi eth dia.
Maria: Guarda, atau mos vedem, encara que sigue en cementèri.
Son d’interferéncies.

Encara enes environs dera glèisa, vau era pena apressar-se ar arriu entà veir “era palanca”, un pònt que junhie es pòbles dera val, aué en dia totaument reconstruït. Pòdes anar-i ara fin dera visita.
Ara, vè-te’n tara part deth darrèr dera glèisa. I poderàs arribar en tot seguir eth camin que baisha pera tua dreta.

Era glèisa de Sant Feliu a agut nombroses transformacions ath long des sègles. Guarda era curiosa perspectiva que genèren es sòns volums.
Ne destaquen es absides, a on pòdes veir elements arquitectonics des diferenti moments constructius. Era absida mès grana ei deth sègle xi. Se pòt veir clarament qu’ei bastida damb pèires irregulares e decorada damb arquets òrbs e bandes o lesenes deth prumèr romanic. Eth mès petit ei deth sègle xii, ei hèt damb pèires regulares e practicament non a decoracion.
Enes absides de Sant Feliu tanben i pòdes veir diuèrsi modèls de hièstres romaniques.
Tà contunhar era visita, entra ena glèisa e plaça-te deuant des bancs.

Era absida centrau dera glèisa de Sant Feliu ei tan interessanta per dehòra coma ac ei per laguens. Er interior amague dus elements plan singulars.
Eth prumèr a a veir damb es materiaus de construccion. S’ac guardes ben, era vòuta de horn que corbís era absida centrau ei construïda damb pèira rusta, un materiau mès leugèr qu’eth granit, extrèt fòrça probablament pes environs der arriu Noguera de Tor.
Tanben son interessantes es rèstes de rebocat e bordadura originau deth sègle xi; ne pòdes veir un exemple en espaci entre era hièstra centrau e era dera quèrra. Era bordadura serien aguestes linhes blanques diboishades dessús dera pèira tà simular ua simetria en realitat inexistenta. Aguesta decoracion damb bordadura tanben la veiràs en Sant Climent de Taüll, en Sant Joan de Boí e en Santa Eulàlia d’Erill la Vall.
Se vòs veir coma ère tota era absida de Sant Feliu de Barruera decorada damb era bordadura, activa eth recors virtuau.

Es readobaments dera glèisa e es bens mòbles que se consèrven en interior mòstren coma es temples dera val s’an anat adaptant as gosti e as besonhs dera comunitat que les a utilizadi a compdar dera epòca romanica enquias nòsti dies sense interrupcion.
Subergessen es dues imatges de Crist, era der autar major e era que ei plantada en solèr, que se trège eth Dijaus Sant entath viacrucis, era celebracion que rebrembe es darrèri moments dera vida de Jesús.
Eth conjunt de bens mòbles de Sant Feliu includís un coheissader e un banc.
Tanben i a diuèrses talhes, coma “es armats”, es dus soldats que costegen er autar dera dreta, e un retaule ena entrada. Se vòs saber-ne mès causes, consulta es panèus informatius.
Fin finau, pòdes pujar ath còr, d’a on auràs ua vision privilegiada der interior de Sant Feliu.

Ací s’acabe era visita ara glèisa. Ara te convidam a conéisher es autes, que constituïssen eth Conjunt Romanic dera Vall de Boí. T’i demoram!

Te dam era planvenguda tà La Vall de Boí e t’animam a coneisher-ne er excepcionau conjunt de glèises, considerades ua des mès granes expressions der art romanic catalan e inscrites ena lista de Patrimòni Mondiau pera UNESCO er an 2000.
Eth Conjunt Romanic dera Vall de Boí l’intègren nau glèises: Sant Climent e Santa Maria de Taüll, Sant Joan de Boí, Santa Eulàlia d’Erill la Vall, Sant Feliu de Barruera, era Nativitat e Sant Quirc de Durro, Santa Maria de Cardet e era Assompcion de Cóll.

Mès, qué an en comun aguest conjunt de glèises? Qué les hè tan singulares? Quina ei era sua istòria?
Totes sigueren bastides entre es sègles XI e XII, en un moment de poder e de benestança economica dera noblesa locau, e compartissen un estil arquitectonic, eth romanic, fòrça estenut per tota Euròpa.
Aué, ua grana partida des pintures, talhes e mobiliari se consèrven en diuèrsi musèus catalans, sustot en Museu Nacional d’Art de Catalunya. Totun, quauques ues des glèises compden damb importants fragments de pintura murau e escultures originaus, ath delà de reproduccions des que se consèrven enes musèus.
Damb era guida qu’as enes mans, descorbiràs es valors excepcionaus d’aguest conjunt romanic e poderàs conéisher cadua des nau glèises, damb es sòns secrèts e es sues curiositats.
Un avertiment finau! Aguestes montanhes son misterioses, e enes vals, es paraules des persones que les an abitades soent demoren atrapades e retronissen ath long deth temps coma un resson imperceptible. Aguesta guida dispause d’un sensor que s’active cada viatge que ne cuelh quauqua ua. Non t’esglàsies e contunha d’escotar.

Tà començar era visita, vè-te’n tara part posteriora dera glèisa.

Sant Joan de Boí ei era glèisa que conserve mès elements arquitectonics deth prumèr moment constructiu dera val de Boí, en sègle XI. Es murs dera glèisa e era basa deth campanau, bastidi damb pèires de vòuta irregulares, son çò que demore d’aguest periòde.
Dus des absides originaus, era centrau e era dera quèrra, desapareisheren, segurament pendent es reformes des sègles XVII e XVIII.
Eth campanau ei un exemple clar dera evolucion constructiva dera glèisa: era basa correspon ath prumèr periòde romanic, deth sègle XI; es dus estatges següenti son deth sègle xii, e eth darrèr ei òbra d’ua reforma deth sègle XVI.
Ua des curiositats d’aguest campanau ei qu’ei perfèctament alinhat damb es de Santa Eulàlia d’Erill la Vall e Sant Climent de Taüll.
Tà contunhar era visita, vè tara façada laterau dera tua dreta, a on i a es pintures.

Ena glèisa de Sant Joan, çò qu’atrè mès era atencion e que segurament ja deus auer remercat son es pintures muraus dera façada nòrd, plaçades ath torn de çò que ère era entrada originau. De hèt, aguesta glèisa, era de Sant Climent e era de Santa Maria son es soletes qu’an conservat pintures en exterior. Es que veses, totun, son còpies, pr’amor qu’es originaus se sauven en MNAC. Eth rebocat dera façada, per contra, ei originau.
En aguest cas, es pintures reprodusissen ua vision de Diu, representat en crisme, eth simbèu de Crist a compdar des sues iniciaus en grèc. Actuaument aguest crisme non se pòt veir, mès serie inscrit ena circonferéncia dera part centrau deth conjunt, sostengut per quate anges. A un costat d’aguesta scèna i a representat un sant damb un libre ena man; en aute, tres personatges que guarden era vision centrau. Ua cimossa damb motius geometrics enquadre tot eth conjunt.
Originàriament, es pintures e eth rebocat èren protegides per un pòrge, que siguec desrocat en bèth moment. Aguest pòrge acuelhie es parroquians e les protegie des incleméncies meteorologiques. Mès tanben podie èster un lòc d’arturada des professons, un espaci a on celebrar actes liturgics e tanben sociaus, coma jutjaments. Eth pòrge, ath delà, auie ua foncion simbolica: ère er espaci de transicion entre era vida quotidiana e era entrada ena casa de Diu.
Mès aguesta paret encara sauve un aute tresaur. A un costat e ar aute dera pòrta, bères persones i deishèren eth sòn testimòni, en forma de grafits hèti damb quauque objècte punchent. Tot parièr que damb es pintures, aguesti grafits son ua còpia des originaus. Se i hès atencion, s’i distinguissen diuèrses scènes de caractèr militar, damb tors, shivaus, esteles e, quitament, un soldat en tot hèr a sonar era còrna. Un testimòni dera expression populara de bèth temps a.

Son d’interferéncies.
Mainatge (nerviós): Ac vòs deishar?
Mainada: Guarda aguest shivau: lo hec mama. E aguest soldat sus eth castèth, tanben.
Mainatge: Es soldats non son atau.
Mainada: Aguest soldat jògue era trompeta. Lèu i aurà ua batalha.
Mainatge: Tu non i diboishes arren! Se te ve eth mossen s’embestiarà.
Mainada: I harè ues linhes, ací. Seràn coma arrais de solei.
Mainatge (fòrça nerviós): Espia, que ges eth mossen!
Son d’interferéncies.

Ua darrèra curiositat, abans d’entrar. En aguesta paret tanben i pòdes veir ues figures o taques en tòns arroiencs e òcres. Son mèrques deth rituau de consacracion dera glèisa, ei a díder, der acte de convertir-la en sacrada e bona entath culte divin.
Tà contunhar era visita, passa ath laguens pera pòrta dera façada dera tua dreta. Era pòrta qu’as ath deuant ère era entrada originau, mès hè temps que non s’emplegue.

En interior dera glèisa de Sant Joan atrè era atencion era grana quantitat de pintures muraus, era vivacitat des colors emplegadi e era diuersitat des tèmes que s’i representen. Tot parièr qu’es der exterior, non son es originaus, senon reproduccions fidèus des que se consèrven en MNAC.

E quin sens auien totes aguestes scènes en tot decorar es parets d’ua glèisa? Era importància des pintures muraus ena Edat Mejana ère fòrça grana, pr’amor que, ath delà d’èster dedicades ara glòria de Diu e d’èster ua airina de poder, auien ua foncion aleçonadora, per çò qu’era majoritat deth pòble non sabie liéger e era imatge, amassa damb era paraula, ère era forma d’evangelizacion mès efectiva.
Es tèmes des pintures que pòdes guardar son diuèrsi e se pòden dividir en dus nivèus de representacion: d’un costat, i a es sants o benaürats, qu’ocupen era mès grana part des murs e representen er univèrs celestiau; der aute, es èsters deth bestiari, creatures que pòblen eth mon terrenau, que se representen en scènes plaçades per dejós des anteriores, jos es arcs. En tot barrar eth repertòri, en mur deth costat dera pòrta, i aurie representat eth jutjament finau, mès aguestes pintures non son reprodusides ena glèisa.

Per çò qu’ei des sants, ua des scènes mès importantes ei er acalhauament de Sant Estève. Tà trapar-la te cau desplaçar-te ath finau dera nau dera quèrra e guardar capensús e tara dreta, dessús d’ua des arcades. Aguesta scèna represente era fortalesa deth martir coma un exemple a seguir, es pròves e es dificultats qu’an de despassar es boni fidèus.
Era següenta scèna destacada l’as en mur dera tua quèrra. Ei era scèna des joglars, protagonizada per un musician, un jonglar e un equilibrista que, penjat de cap enjós, saja d’agarrar es espases damb era boca. Ei ua des mès curioses deth conjunt, pr’amor qu’ei ua des pòques que non a caractèr religiós. Ei ua representacion dera hèsta e era celebracion en univèrs celestiau, dera musica e eth gòi dera quau participen es personatges sacrats. Mès tanben poderie auer bèra causa a veir damb era celebracion pera consacracion dera glèisa —un tèma, per cèrt, pòc abituau en romanic catalan.
Guarda, ara, es èsters deth bestiari, es animaus reaus e fantastics plaçadi principaument enes colomnes. Aguesti èsters èren representadi damb un significat moralizador, e es sues abituds e costums personificauen vicis e vertuts umanes. I pòdes veir un elefant, un leon, ua pantèra o un camèl. E ena pòrta laterau, un poth, simbèu dera arribada d’un nau dia e dera resurreccion de Crist.

Vòs veir coma se pintèc aguesta glèisa? Sarra eth recors virtuau e descorbiràs coma trabalhauen es mèstres en sègle XII. Dempús, vè-te’n tara entrada e plaça-te ena nau dera quèrra, en tot guardar ara pòrta.

En mur dera quèrra dera pòrta de gessuda, i a un animau fabulós restacat damb er Apocalipsi. Ei un monstre de sèt caps e dètz còrnes. Scènes tan terrorífiques coma aguesta se pintauen tostemp en mur de gessuda pr’amor qu’es credents rebrembèssen, abans de tornar en casa, es causes dolentes que les podien passar se desaubedien.
E encara i a ua auta scèna que’atrè fòrça era atencion e que dilhèu ja as vist. Se te metes d’esquia ath monstre de sèt caps e guardes capensús, laguens deth dusau arc i veiràs eth pecador. Ei un personatge damb ua protèsi ena cama e damb es parts intimes vedibles —maugrat que semble que quauquarrés s’esvaguèc a esfaçar-les—, que semble avodat ara masturbacion. En aguest cas, era religion assòcie eth defècte fisic ath defècte morau.

Ací s’acabe era visita ara glèisa. Ara te convidam a conéisher es autes, que constituïssen eth Conjunt Romanic dera Vall de Boí. T’i demoram!

Te dam era planvenguda tà La Vall de Boí e t’animam a coneisher-ne er excepcionau conjunt de glèises, considerades ua des mès granes expressions der art romanic catalan e inscrites ena lista de Patrimòni Mondiau pera UNESCO er an 2000.
Eth Conjunt Romanic dera Vall de Boí l’intègren nau glèises: Sant Climent e Santa Maria de Taüll, Sant Joan de Boí, Santa Eulàlia d’Erill la Vall, Sant Feliu de Barruera, era Nativitat e Sant Quirc de Durro, Santa Maria de Cardet e era Assompcion de Cóll.

Mès, qué an en comun aguest conjunt de glèises? Qué les hè tan singulares? Quina ei era sua istòria?
Totes sigueren bastides entre es sègles XI e XII, en un moment de poder e de benestança economica dera noblesa locau, e compartissen un estil arquitectonic, eth romanic, fòrça estenut per tota Euròpa.
Aué, ua grana partida des pintures, talhes e mobiliari se consèrven en diuèrsi musèus catalans, sustot en Museu Nacional d’Art de Catalunya. Totun, quauques ues des glèises compden damb importants fragments de pintura murau e escultures originaus, ath delà de reproduccions des que se consèrven enes musèus.
Damb era guida qu’as enes mans, descorbiràs es valors excepcionaus d’aguest conjunt romanic e poderàs conéisher cadua des nau glèises, damb es sòns secrèts e es sues curiositats.
Un avertiment finau! Aguestes montanhes son misterioses, e enes vals, es paraules des persones que les an abitades soent demoren atrapades e retronissen ath long deth temps coma un resson imperceptible. Aguesta guida dispause d’un sensor que s’active cada viatge que ne cuelh quauqua ua. Non t’esglàsies e contunha d’escotar.

Coma pòdes veir, era capèla de Sant Quirc ei plaçada en un encastre privilegiat, en un plan elevat ena montanha de Durro e a ua altitud de 1.500 mètres.
Dilhèu te demanes perqué les calie bastir ací naut, en un lòc malaisit d’arribar e aluenhat deth pòble. Donques i a dues rasons.
En prumèr lòc, era capèla mercaue eth limit entre es prats des peisheus e es tèrres cultivades. Es prats, qu’arriben enquiath pòble, apertien a proprietaris particulars; per contra, es tèrres dera montanha son de toti es vesins.
Mès era capèla encara a ua aute foncion; aguesta, simbolica e restacada damb era tradicion d’origina pagana de hèr a córrer halhes. Sant Quirc ei eth lòc de plaçament deth Faro de Durro, eth pin que mèrque eth punt de gessuda dera baishada des halhes d’aguesta poblacion. Depen dera epòca der an, encara lo pòdes veir miei cremat, ath costat deth malh. Era baishada des halhes mèrque era arribada der ostiu, e auie era foncion de purificar es peisheus e aluenhar es maus esperits. Damb era arribada deth cristianisme, aguesta tradicion s’adaptèc ath culte des sants, que vengueren es protectors deth territòri.

Son d’interferéncies
Hemna: M’an dit qu’aguesta net quauques gojates correràn es halhes.
Òme: Vai! Quina pegueria. Es halhes les corren es òmes.
Hemna: E non te semble que ja ei ora qu’açò càmbie?
Òme: Ei ua tradicion. Tostemp s’a hèt atau.
Hemna: Èm en 2010. En 2010! E Durro ei eth solet lòc deth Pirenèu a on encara non pòden baishar falhes es hemnes. Atau arai qu’açò que diden sigue vertat e aguestes gojates agen eth hitge.
Òme: Jo, enquia que non ac veigue, non m’ac creirè.
Son d’interferéncies

Ena val i a un bon sarpat de capèles, mès era de Sant Quirc de Durro ei era soleta que manten era estructura originau deth sègle xii. Ei per açò que s’includic en conjunt declarat Patrimòni Mondiau, amassa damb es glèises.
D’ací a on ès ara pòdes veir clarament eth campanau de Sant Quirc, un apondut posterior ath romanic. A diferéncia des campanaus caracteristics des tors des glèises dera val, a forma de mur campanèr.
Ua auta curiositat de Sant Quirc ei qu’es murs son hèti de lòsa, a diferéncia dera rèsta de glèises dera val. Era tipologia dera capèla rebrembe fòrça era deth pòrge dera glèisa dera Nativitat de Durro, plaçada a pòc mès de dus quilomètres. Açò hè a pensar que son dera madeisha epòca, era dusau mitat deth sègle xii.
Ara, arriba-te ara pòrta d’entrada e guarda es pèiravòutes der arc, es pèires que l’enròtlen per dessús en tot hèr corba. Veiràs qu’an un ton rosat, diferent dera rèsta. Açò ei pr’amor que son de pèira rusta, un materiau mès hloish e, donques, mès facil de trabalhar, ideau tàs ornamentacions.
En Sant Quirc tanben atrè era atencion es pòques dubertures que permeten era entrada de lutz en interior. De hèt, ena absida centrau i a era soleta hièstra qu’illuminaue er interior, amassa damb er uelh de bueu que pòdes veir ena cabetsèra, just ath dejós dera cubèrta.
Tà contunhar era visita, te cau passar ar interior dera glèisa, mès en determinades epòques der an açò non ei possible pr’amor qu’ei barrada. Se non i pòdes entrar, te pòdes hèr ua bona idèa de coma ei en tot quichar eth recors virtuau qu’as ena guida.

Er interior dera capèla de Sant Quirc de Durro s’a transformat ath long des sègles e s’i distinguís era convivéncia d’estils diferents, damb eth parament d’autar romanic; era imatge de Sant Quirc, d’estil gotic, e Santa Julita e eth retaule barròc, deuant dera absida.
Eth parament romanic, ua reproduccion der originau —conservat en Museu Nacional d’Art de Catalunya—, ei plaçat deuant der autar e ei dedicat as patrons dera capèla, Sant Quirc e Santa Julita, era sua mair. Represente, damb fòrça crudentor, es martiris que sofriren aguesti sants abans de morir. Pòdes veir sant Quirc ressegat de naut en baish o en tot recéber claus ena cara a trucs de martèth; e a santa Julita, trauessada per espases. O a toti dus, laguens d’ua ola en tot borir. Dedicar-les ua capèla semble pòca causa, dempús d’auer esprovat tant de patiment!

Ací s’acabe era visita ara glèisa. Ara te convidam a conéisher es autes, que constituïssen eth Conjunt Romanic dera Vall de Boí. T’i demoram!

Te dam era planvenguda tà La Vall de Boí e t’animam a coneisher-ne er excepcionau conjunt de glèises, considerades ua des mès granes expressions der art romanic catalan e inscrites ena lista de Patrimòni Mondiau pera UNESCO er an 2000.
Eth Conjunt Romanic dera Vall de Boí l’intègren nau glèises: Sant Climent e Santa Maria de Taüll, Sant Joan de Boí, Santa Eulàlia d’Erill la Vall, Sant Feliu de Barruera, era Nativitat e Sant Quirc de Durro, Santa Maria de Cardet e era Assompcion de Cóll.

Mès, qué an en comun aguest conjunt de glèises? Qué les hè tan singulares? Quina ei era sua istòria?
Totes sigueren bastides entre es sègles XI e XII, en un moment de poder e de benestança economica dera noblesa locau, e compartissen un estil arquitectonic, eth romanic, fòrça estenut per tota Euròpa.
Aué, ua grana partida des pintures, talhes e mobiliari se consèrven en diuèrsi musèus catalans, sustot en Museu Nacional d’Art de Catalunya. Totun, quauques ues des glèises compden damb importants fragments de pintura murau e escultures originaus, ath delà de reproduccions des que se consèrven enes musèus.
Damb era guida qu’as enes mans, descorbiràs es valors excepcionaus d’aguest conjunt romanic e poderàs conéisher cadua des nau glèises, damb es sòns secrèts e es sues curiositats.
Un avertiment finau! Aguestes montanhes son misterioses, e enes vals, es paraules des persones que les an abitades soent demoren atrapades e retronissen ath long deth temps coma un resson imperceptible. Aguesta guida dispause d’un sensor que s’active cada viatge que ne cuelh quauqua ua. Non t’esglàsies e contunha d’escotar.

En Santa Eulàlia i a un des campanaus mès destacadi dera val, ua eslancida tor de planta carrada e sies estatges de nautada, damb era decoracion pròpria deth prumèr romanic: damb arquets òrbs e frises de dent de ressèga.
Aguest campanau ei alinhat damb eth de Sant Joan de Boí e eth de Sant Climent de Taüll, e d’aguesta tor estant se podien veir es auti dus campanaus. Aué en dia, es arbes qu’an creishut enes prats n’empedissen era vision.
D’un punt d’enguarda religiós, era tor ère er element arquitectonic que, simbolicament, se lheuaue de cap tath cèu. Mès tanben auie de d’autes foncions: ère un punt de vigilància e servie tà comunicar-se damb es autes poblacions.
Abans de contunhar era visita, dèisha-te impressionar uns segons pera fòrça aclapanta e era sobrietat d’aguesta glèisa. E, se pòdes, gaudís der espectacle sonor des campanes en tot retronir per tot eth pòble: vau era pena.
Dempús, vè-te’n a on i ara entrada dera glèisa.

Era glèisa, coma eth campanau, auie ua dobla foncion: sociau e religiosa.
Era entrada e gessuda deth temple a tostemp estat un punt important de reünion dera poblacion; pr’amor d’açò, ua des foncions deth pòrge a on ès ère protegir es parroquians des incleméncies meteorologiques mentre demorauen. Mès tanben podie èster un lòc d’arturada des professons, un espaci a on celebrar actes liturgics e tanben sociaus, coma jutjaments. Eth pòrge, ath delà, auie ua foncion simbolica: ère er espaci de transicion entre era vida quotidiana e era entrada ena casa de Diu. Ena part interiora der arc dera pòrta, nomentada intradòs, s’i pòt veir era representacion de dues sèrps acarades: un clar avertiment deth pecat. En aguest arc tanben i demoren rèstes dera pintura originau, enes tòns arrogencs e neres. E, se i hès atencion, veiràs un grafit ancian damb un petit peish.
Encara en pòrge, a costat e costat dera pòrta, poderàs campar dues pèires damb uns curiosi diboishi traçadi en color blanc: ua sòrta de crotz de tres caps ena quèrra e ua estela ena dreta. Son diboishi hèti en procès de sacralizacion dera glèisa entà per’mor de protegir-la deth mau.
Er aguest madeish mur, ena quèrra, i a rèstes dera bordadura, un quadrilhat blanc que se pintaue sus es pèires tà simular ua simetria qu’eth bastiment reau non auie. Tanben ne veiràs en interior dera glèisa.
Ara ja pòdes entrar.

D’a on ès ara estant, pòdes observar clarament era forma de crotz qu’a era planta dera glèisa, damb era cabetsèra en forma de treule, formada pera absida principau, pintada de blanc; es absides segondàries, enes lateraus, e era nau, que complète era figura.
Segur que t’as encuedat qu’eth solèr dera glèisa hè baishada; s’a mantengut atau pr’amor qu’eth pasiment originau ja auie aguest arribent, çò que se pòt verificar damb es nautades diferentes des rèstes des pilars.
En sègle XII, s’agranic era nau e se bastiren eth campanau e eth pòrge. Tanben en aquera epòca, queigueren accidentaument era vòuta e era façada, e se hec era prumèra reconstruccion.
En sègle XVI se bastic un retaule encastrat ena absida centrau, s’ahigec eth còr e ua part deth pòrge exterior se reconvertic en capèla.
Eth retaule dera absida centrau se desmontèc entre eth 1907 e eth 1911 entà bastir ua sacrestia. Era restauracion modèrna, hèta tà finaus deth sègle XX, retornèc ara absida er aspècte originau.
Entà contunhar era visita, puja tath còr que i a tath finau dera nau.

Ès en còr. Coma ja sabes, aguesta pèça ei un apondut deth sègle XVI, que siguec hèt entà plaçar-i eth clergat e es cantaires. Deth deuant deth balcon estant, pòdes observar perfèctament eth conjunt escultoric de husta que i a sus er autar. Se tracte dera reproduccion deth Devarament dera crotz d’Erill la Vall, era solèta que se consèrve sancèra deth nomentat talhèr d’Erill.
De quèrra a dreta, es figures son: Dimes (eth bon lairon), era Mair de Diu, Jusèp d’Arimatèa, Crist, Nicodème, Sant Joan e Gèstes (eth lairon maishant).
Era scèna mòstre era baishada de Crist dera crotz, e ei cargada de dramatisme. Aguesta representacion pòt inspirar-se en teatre liturgic que s’interpretaue pendent era celebracion dera Setmana Santa.
Enes glèises dera Nativitat de Durro e de Santa Maria de Taüll s’i consèrven parts de d’auti devaraments.
Es figures d’aguest conjunt son reproduccions hètes a compdar des talhes que se consèrven en Musèu Episcopau de Vic e en Musèu Nacionau d’Art de Catalonha. Es figures originaus sigueren trobades en fòrça mau estat de conservacion en ua crambòta adorsada ath mur exterior dera glèisa.
En recors virtuau de realitat aumentada pòdes veir eth Devarament tau coma ère originaument.

En còr tanben s’i expausen diuèrsi bens mòbles que mos mòstren era evolucion deth mobiliari liturgic. Destaquen es retaules d’epòques diferentes, ua mòstra dera evolucion des cultes e des estils artistics entre es sègles XVI e XVIII, que son de husta e mantien era policromia es grads diferenti de conservacion.

Arqueològ: Abans de partir, dam un còp d’uelh jos eth còr. Non se sap jamès.
Istorian der art: Guarda! Apunta era lantèrna cap aquiu, cap ad aquera cantierada de hustes.
Arqueològ: Ei çò que me pensi?
Istorian: N’i a quauqui uns. Son toti cussoadi! Se m’a des·hèt ena man.
Arqueològ: Calerà hèr un bon trabalh de restauracion.
Istorian: Vau era pena. Aguesti retaules mos ajudaràn a recompausar era istòria d’aguesta glèisa. E, un còp recuperadi, ei ací a on auràn d’èster expausadi.

Ací s’acabe era visita ara glèisa. Ara te convidam a conéisher es autes, que constituïssen eth Conjunt Romanic dera Vall de Boí. T’i demoram!

Te dam era planvenguda tà La Vall de Boí e t’animam a coneisher-ne er excepcionau conjunt de glèises, considerades ua des mès granes expressions der art romanic catalan e inscrites ena lista de Patrimòni Mondiau pera UNESCO er an 2000.
Eth Conjunt Romanic dera Vall de Boí l’intègren nau glèises: Sant Climent e Santa Maria de Taüll, Sant Joan de Boí, Santa Eulàlia d’Erill la Vall, Sant Feliu de Barruera, era Nativitat e Sant Quirc de Durro, Santa Maria de Cardet e era Assompcion de Cóll.

Mès, qué an en comun aguest conjunt de glèises? Qué les hè tan singulares? Quina ei era sua istòria?
Totes sigueren bastides entre es sègles XI e XII, en un moment de poder e de benestança economica dera noblesa locau, e compartissen un estil arquitectonic, eth romanic, fòrça estenut per tota Euròpa.
Aué, ua grana partida des pintures, talhes e mobiliari se consèrven en diuèrsi musèus catalans, sustot en Museu Nacional d’Art de Catalunya. Totun, quauques ues des glèises compden damb importants fragments de pintura murau e escultures originaus, ath delà de reproduccions des que se consèrven enes musèus.
Damb era guida qu’as enes mans, descorbiràs es valors excepcionaus d’aguest conjunt romanic e poderàs conéisher cadua des nau glèises, damb es sòns secrèts e es sues curiositats.
Un avertiment finau! Aguestes montanhes son misterioses, e enes vals, es paraules des persones que les an abitades soent demoren atrapades e retronissen ath long deth temps coma un resson imperceptible. Aguesta guida dispause d’un sensor que s’active cada viatge que ne cuelh quauqua ua. Non t’esglàsies e contunha d’escotar.

Santa Maria de Cardet ei era glèisa mès petita de totes es dera val. Dilhèu per açò, e pr’amor et petit pòrge dera entrada, a un aspècte tan acuelhent. Se non siguesse peth campanau, poderie èster ua casa mès deth pòble. Non t’ac semble?
Coma ves, eth campanau a forma de mur campanèr e siguec ahijut en epòca barròca. Cardet e era capèla de Sant Quirc de Durro son es dus unics temples deth conjunt qu’an aguesta sòrta de campanau.
Un aute element interessant d’aguesta glèisa ei eth borrolh. Se t’i aprèsses, poderàs veir qu’eth passador ei acabat damb un beròi cap uman.
Mès çò que hè mès especiau era glèisa de Santa Maria ei era absida. Tà veder-la, te cau tornar a gésser dera encencha dera glèisa e hèr eth torn pera quèrra, en sens dera tua marcha. Dempús te cau baishar un parelh de carrèrs enquia arribar tà ua plataforma de husta.

D’ací estant pòdes remercar era beutat dera absida de Santa Maria de Cardet e es sues vistes.
Era absida de Santa Maria de Cardet a dus nivèus, e ei ua des mès espectacloses de totes es glèises dera val. Açò ei pr’amor qu’eth temple se bastic ath dessús deth fòrt arribent dera montanha, en tot profitar eth desnivèu deth terren.
Ena part inferiora s’i bastic ua petita cripta, era soleta de tot eth conjunt de glèises deth romanic. Se correspon ara hièstra de dejós e, quan i seràs laguens, la poderàs visitar.
Ua curiositat: naut tara quèrra, en dusau des arcs que decòren era part nauta dera absida, i a un cap uman escalprat en relèu. Ès capable de trapar-lo?
Tà contunhar era visita, vè-te’n tar interior dera glèisa.

Santa Maria de Cardet, coma ja s’a dit, ei era glèisa mès petita de totes es dera val. Actuaument, er interior dera bastissa encara semble mès redusit, pr’amor dera preséncia deth retaule barròc, qu’amague er espaci dera absida.
Aguesta glèisa a estat restaurada, coma es autes deth conjunt, mès en aguest cas se decidic mantier er interior tau coma ère tà començaments deth sègle xx. S’an respectat es aponduts arquitectonics e es bens mòbles posteriors ara epòca romanica entà deishar testimòni dera sua evolucion. Cau compréner, donques, qu’era rèsta de glèises dera val tanben auien agut aguest aspècte, mès es restauracions les an tornades ath sòn aspècte romanic.
D’ací a on ès, tanben pòdes veir ua reproduccion deth parament d’autar, dedicat a Maria e ara mainadesa de Crist. Er originau ei en Museu Nacional d’Art de Catalunya, e ei datat ena dusau mitat deth sègle XIII.
En parament s’i representen diuèrses scènes dera vida dera Mair de Diu. Ath miei, era Vèrge damb eth Mainatge Jèsus ena hauda. Ena part de naut, tara quèrra, i a representat eth moment qu’er ange visitèc Maria. Tara dreta, naut, era neishença de Jesús. Baish, tara quèrra, era arribada des Arreis Magues. E baish, tara dreta, eth moment que Maria e Jusèp hugissen des romans tà Egipte damb eth petit Jesús.
Eth parament de Santa Maria de Cardet siguec realizat peth nomentat talhèr dera Ribagòrça. D’aguest talhèr se’n coneishen diuèrses òbres, totes fòrça semblables per çò dera tecnica e er estil.

Son d’interferéncies.
Mèstre: Te cau centrar-te enes relèus d’estuc, Jaume.
Jaume: Mès, mèstre, ja hè temps que trabalhi er estuc. Voi ua oportunitat entà pintar es figures. Sabi qu’ac pogui hèr.
Mèstre: Non ages prèssa; era escadença t’arribarà. Peth moment, centra-te enes enquadraments e enes hons.
Jaume: Enquia quan, mèstre? Açò ei un prètzhèt menor. Hè temps que me premanisqui. È observat fòrça eth vòste trabalh e mestrègi eth mestièr.
Mèstre: Jaume, seràs prèst quan compreneràs era valor des enquadraments e es hons damb relèus d’estuc. Cada element hè part dera òbre finau, e toti an d’èster hèts damb era madeisha adretia e umilitat. Torna ath trabalh; encara te manquen fòrça causes tà apréner.
Son d’interferéncies.

Darrèr deth retaule i a un depaus de gran, çò que mos da ua perspectiva naua des usatges des espacis religiosi. Maugrat que demore amagat, ei possible accedir-i per ua petita pòrta, tara dreta deth retaule. Eth depaus de gran demore ara nautor dera centura, e a ua petita tapa de husta. Quan seràs laguens, tanben poderàs veir, damb ua frisa de dents de ressèga, era decoracion pròpria deth prumèr romanic. Çò que lo hè singular ei qu’aguesta sòrta de decoracions èren fòrça pòc abituaus enes interiors.
Laguens dera glèisa de Santa Maria de Cardet tanben s’i conservèc, enquia començaments deth sègle xx, un tirant trauersèr originau damb decoraciom pictorica. Ena part superiora d’aguest tirant i a dus horats a on s’embocaue un grop escultoric, seguraments de tres figures; alavetz, un calvari, Crist ena crotz damb sant Joan e era Mair de Diu. Actuaument, aguest tirant ei conservat ath MNAC. Damb eth recors de realitat virtuau lo poderàs veir en plaçament originau.
Ara, entà visitar era cripta, te cau baishar pes escales plaçades ath miei dera nau e passar per un correder estret.

Ès ena cripta, plaçada ath dejós deth presbitèri. Normaument, es criptes s’emplegauen entà meter-i ua hòssa o es relíquies d’un sant. Er espaci ei adaptat ara forma semicirculara dera absida e ei cubèrt per ua vòuta de plen cintre. Se guardes tà naut, poderàs veir es mèrques des canes que se hèren a servir coma estructura entara construccion deth tet. Ena part centrau deth mur se daurís ua hièstra, que ei eth solet punt d’illuminacion. Tanben i pòdes veir eth polader der òli, que s’emplegaue entà alugar es lampes qu’illuminauen era glèisa.
Ara pòdes anar tath còr, a on encare te demore ua auta suspresa.

Enquia ara, as vist tres nivèus diferenti dera glèisa: eth de baish, eth dera cripta; eth deth fondament, a on se hèn es ceremonies, e aguest a on ès ara, eth còr. Mès se puges pera petita escala qu’as darrèr e très eth cap, poderàs veir qu’encara i a un aute espaci mès ensús. Ei er espaci que demorèc dempús de bastir era vòuta deth sègle XVIII.

Ací s’acabe era visita ara glèisa. Ara te convidam a conéisher es autes, que constituïssen eth Conjunt Romanic dera Vall de Boí. T’i demoram!

Te dam era planvenguda tà La Vall de Boí e t’animam a coneisher-ne er excepcionau conjunt de glèises, considerades ua des mès granes expressions der art romanic catalan e inscrites ena lista de Patrimòni Mondiau pera UNESCO er an 2000.
Eth Conjunt Romanic dera Vall de Boí l’intègren nau glèises: Sant Climent e Santa Maria de Taüll, Sant Joan de Boí, Santa Eulàlia d’Erill la Vall, Sant Feliu de Barruera, era Nativitat e Sant Quirc de Durro, Santa Maria de Cardet e era Assompcion de Cóll.

Mès, qué an en comun aguest conjunt de glèises? Qué les hè tan singulares? Quina ei era sua istòria?
Totes sigueren bastides entre es sègles XI e XII, en un moment de poder e de benestança economica dera noblesa locau, e compartissen un estil arquitectonic, eth romanic, fòrça estenut per tota Euròpa.
Aué, ua grana partida des pintures, talhes e mobiliari se consèrven en diuèrsi musèus catalans, sustot en Museu Nacional d’Art de Catalunya. Totun, quauques ues des glèises compden damb importants fragments de pintura murau e escultures originaus, ath delà de reproduccions des que se consèrven enes musèus.
Damb era guida qu’as enes mans, descorbiràs es valors excepcionaus d’aguest conjunt romanic e poderàs conéisher cadua des nau glèises, damb es sòns secrèts e es sues curiositats.
Un avertiment finau! Aguestes montanhes son misterioses, e enes vals, es paraules des persones que les an abitades soent demoren atrapades e retronissen ath long deth temps coma un resson imperceptible. Aguesta guida dispause d’un sensor que s’active cada viatge que ne cuelh quauqua ua. Non t’esglàsies e contunha d’escotar.

Era glèisa de Santa Maria se consacrèc er 11 de deseme deth 1123, londeman dera de Sant Climent de Taüll. Era coïncidéncia des dus projèctes mòstre era importanta quantitat de recorsi qu’es senhors d’Erill destinèren tara val de Boí tà començaments deth sègle XII.

Aguesta glèisa ei era unica dera val plaçada en centre deth pòble, çò que la diferéncie dera rèsta.

Ath long deth temps, Santa Maria a estat fòrça modificada, e era restauracion actuau, iniciada eth 1950, recreaue era configuracion romanica de tres naus. Se vòs saber coma ère era planta anciana, ena tèrra dera plaça i a un perimètre de pèira que l’indique.

Era tor deth campanau ei era part mès anciana deth conjunt. Se i hès atencion, veiràs qu’ei un shinhau torçuda. Son es entecs dera vielhesa…

Ara, desplaça-te cap ara quèrra, en tot cercar era cantoada, tà veir un aute detalh important deth campanau. Enes estatges superiors, i a rèstes dera decoracion originau. Se tracte d’ues cimosses damb motius geomètrics arrois, combinadi damb eth blanc deth rebocat.

Quan auràs acabat damb eth campanau, vè-te’n tà veir es absides, ena part deth darrèr dera glèisa.

Era absida principau dera glèisa de Santa Maria, era mès grana, a un element decoratiu unic en tota era val: es cercles concentrics que se tròben jos eth conjunt d’arquets òrbs, e que se coneishen coma cercles rehonuts.

Ua auta causa que te cau saber ei que era absida dera quèrra ei totaument rehèta.
Ara òc, ja pòt entrar laguens dera glèisa entà contunhar era visita.

Era glèisa de Santa Maria de Taüll siguec fòrça reformada en sègle XVIII, en epòca barròca.
Es naus lateraus se convertiren en capèles, e ena part mès apròp dera absida s’i ahigec ua copòla damb lanternon. Egaument, ua des absides lateraus siguec remplaçada per ua sacrestia. Totes aguestes modificacions sigueren suprimides en ua restauracion que li a tornat er aspècte deth sègle XII, damb es tres naus desseparades per pilars e tres absides semicirculares.

Der interior dera glèisa de Santa Maria de Taüll, ne destaquen es pintures muraus dera absida e es deth mur dera dreta. Es que ves ara son reproduccions des originaus, que actuaument se trapen en Museu Nacional d’Art de Catalunya.
Mès en aguesta glèisa tanben i a rèstes de pintura originau. Es mès destacades son plaçades ena part nauta d’ua des colomnes des que desseparen era nau centrau dera dera dreta. Se tracte d’ua scèna relacionada damb era nativitat de Crist, coneishuda coma eth banh de Jesús.

E quin sens auien totes aguestes scènes en tot decorares parets d’ua glèisa? Era importància des pintures muraus ena Edat Mejana ère fòrça grana, pr’amor que, ath delà d’èster dedicades ara glòria de Diu e d’èster ua airina de poder, auien ua foncion aleçonadora, per çò qu’era majoritat deth pòble non sabie liéger e era imatge, amassa damb era paraula, ère era forma d’evangelizacion mès efectiva.
Era tematica des pintures solie èster relacionada damb eth sant o era santa a qui ère dedicada era glèisa. En aguest cas, totun, era majoritat des pintures son relacionades damb era neishença de Jesús e era sua reconeishença coma figura divina.

Son d’interferéncies.
Hemna 1: Aué è tornat èster en retard a missa, ja podie demorar es campanes…
Hemna 2: Eth campaner se mos a hèt gran. E aqueres escales son massa pinentes.
Hemna 1: Donques dilhèu mos calerà cercar un aute.
Hemna 2: Cara-te, cara-te, qu’abans que non l’auram ensenhat… È sentut a díder que li haràn ua caseta de husta aquiu naut, tà que non li calgue pujar e baishar tant.
Hemna 1: Ua caseta de husta?!?! Coma se siguesse un auderon [divertida].
Hemna 2: Tu arrís-te’n, mès ja ac arregraÏràs.
Son d’interferéncies.

Era composicion dera absida se dividís en tres registres: ena part mès nauta i a era scèna dera Mair de Diu seiguda en un tròn e eth sòn hilh ena hauda, inscriti en ua mandòrla, ua cimossa en forma d’ametla. Ath torn dera Mair de Diu i a es Arreis Magues, que pòrten es aihuèrtes.

Ena part mejana dera composicion, a costat e costat dera hièstra, i a sies apostòls, entre es quaus identificam Sant Andrèu, Sant Pèir, Sant Pau e sant Joan Evangelista.

Ena part inferiora i pòdes veir uns medalhons circulars damb animaus reaus e fantastics, caracteristics des bestiaris medievaus. E baish de tot, ua frisa de pintures que reprodusissen cortinatges que imiten sedes orientaus.
Se vòs veir coma se pintèc aguesta glèisa, sarra eth recors virtuau. Quan acabes, vè-te’n tath mur dera dreta, eth següent punt dera visita.

Es murs lateraus dera glèisa tanben èren decorats damb muraus sus era fresca. Aguestes pintures, qu’aué se consèrven en MNAC, son òbra deth nomentat Mèstre deth Jutjament Finau, un autor diferent deth que hec eth murau dera absida. Se le nomente atau pr’amor que pintèc era scèna que i auie en mur apròp dera gessuda, a on se representaue aguest motiu. Enes reproduccions que podetz veir en mur dera dreta, en tot guardar de cap ar autar, s’i representen diuèrses scènes deth Nau Testament.

En tot liéger es scènes de dreta a quèrra, en registre intermèdi, i a era anonciacion a Zacaries mentre oficiava en temple, eth nomentament de Joan Baptista e Maria damb eth Mainatge en tot recéber era adoracion des Arreis Magues, que compartissen scèna damb Eròdes.

Des scènes deth registre superior solament se’n conservèc era mitat de dejós e, donques, ei mès malaisit d’interpretar. Ua d’aguestes scènes poderie èster era caritat de sant Martin damb eth personatge que talhe era sua capa entà dar-la a un aute, e ena scèna de mès tara dreta, uns anges armadi, damb er arcàngel Miquèu en tot combàter eth dragon.
Era part inferiora ei decorada, de nau, damb un cortinatge pintat e, per dejós d’aguesti, encara mès rèstes de pintura originau.

Ara, as d’anar ath deuant deth retaule barròc dera entrada.

Aguest retaule barròc qu’as ath deuant presidic era absida principau pendent eth sègle XVIII e enquiath XX. En tot aguest temps, mantenguec ocultades es pintures romaniques. Segurament, aguest retaule les protegic dera degradacion e, vè-te’n a saber, se dera sua desaparicion.

Eth retaule ei dividit en dues parts: ena part superiora i a representat er arcàngel sant Miquèu, damb sant Pau ara quèrra e Sant Pèir ara dreta. Ena part inferiora i a era Mair de Diu, damb sant Joan Evangelista ara quèrra e sant Isidre ara dreta.

En aguesta zòna dera glèisa tanben i a es tres aiguassèrs romanics. Era poladera mès grana ei era der òli, que servie tà sauvar eth combustible que emplegauen es lampes qu’esclairauen era glèisa. Ath costat i a eth batiader. Tara quèrra, er aigua-senhadèr.

Ací s’acabe era visita ara glèisa. Ara te convidam a conéisher es autes, que constituïssen eth Conjunt Romanic dera Vall de Boí. T’i demoram!