Te dam era planvenguda ara val de Boí e t’encorajam a conéisher eth conjunt de glèises romaniques que i a enes diuèrsi pòbles dera val.
Aguestes glèises son tan importantes qu’era UNESCO, ua organizacion que promò era collaboracion internacionau en educacion, sciéncia, cultura e comunicacion, les metec ena sua lista de Patrimòni Mondiau er an 2000, ath costat, per exemple, dera Grana Muralha de China, es piramides d’Egipte o era Estatua dera Libertat des Estats Units.
Mès guaires glèises i a e per qué son tan importantes? Quina ei era sua istòria?
Eth Conjunt Romanic dera Vall de Boí l’intègren nau glèises: Sant Climent e Santa Maria de Taüll, Sant Joan de Boí, Santa Eulàlia d’Erill la Vall, Sant Feliu de Barruera, era Nativitat e Sant Quirc de Durro, Santa Maria de Cardet e era Assompcion de Cóll.
Totes an ua istòria comuna, pr’amor que sigueren bastides entre eth segle XI e eth XII, ara hè mès de nau cents ans. Tanben an eth madeish estil arquitectonic, eth romanic, e per açò se pòt díder que formen un conjunt. E qui les hec? Donques les pensèren es mèstres d’òbra, que ère coma se’n didie alavetz d’aqueri qu’aué ne didem arquitèctes. E, segur, toti es trabalhadors que les lheuèren, pèira sus pèira. Mès es sòs entà pagar era òbra les meteren es senhors feudaus d’aguestes tèrres, que s’auien hèt rics mercés ara guèrra.
Damb era guida qu’as enes mans, descorbiràs era importància de cadua des nau glèises deth conjunt e es secrèts qu’amaguen enes cornèrs mès insospectadi.
Un avertiment finau! Aguestes montanhes son misterioses, e enes vals, es paraules des persones que les an abitades soent demoren atrapades e retronissen ath long deth temps coma un resson imperceptible. Aguesta guida dispause d’un sensor que s’active cada viatge que ne cuelh quauqua ua. Non t’esglàsies e contunha d’escotar.

Tà començar era visita, vè-te’n tara part posteriora dera glèisa.

Era glèisa dera Assompcion de Cóll se hec ena dusau mitat deth segle XII. Ua causa que la hè diferenta dera rèsta de glèises dera val ei qu’es pèires des murs son fòrça mès granes e melhor hètes qu’enes autes. T’imagines guaire deuie costar picar cada pèira entà deishar-la damb aguesta forma?
Ara, entà contunhar era visita, hè eth torn dera glèisa pera dreta e plaça-te deuant dera pòrta d’entrada.

Ací, ena façada, i a era part mès interessanta dera Assumpcion de Cóll: era decoracion dera pòrta. Com pòdes veir, ei entornejada per ua cimossa en quadrilhatge. Ath dessús i a un crisme, eth simbèu de Crist damb es sues iniciaus en grèc. S’ac guardes ben, enes dos angles de naut deth crisme i a dus audèths que simbolizen era resurreccion: eth retorn ara vida dempús dera mòrt. Dejós i a dues figures umanes, ua des quaus hè a sonar un instrument qu’anóncie era fin deth mon.
Ena portalera encara i a causes interessantes tà veir. Guarda qu’ath dessús des colomnes i a ues pèces plan escalprades. Se diden capitèths. Se i hès atencion, veiràs que son decorats damb plantes e tanben damb persones e animaus. Segurament, aguesta luta entre er òme e era fèra represente era luta entre eth ben e eth mau.
Tanben son interessantes es pèces de hèr que formen eth borrolh. Se t’i aprèsses, veiràs qu’eth passador ei acabat damb era forma deth cap d’un animau. Gausaries de díder quin ei? Tanben i a ua petita campana gravada. A veir se la trapes!
Ara, entà contunhar era visita, as de passar ath laguens. Aguesta glèisa, totun, non ei dubèrta tot er an; se te l’as trapat barrada, pòdes veir-ne er interior a compdar deth recors virtuau qu’as ena guida.

Ara qu’ès laguens, plaça-te deuant deth prumèr reng de bancs. D’ací estant pòdes veir era forma dera glèisa. Guarda qu’a ua soleta nau, ei a díder, un espaci fòrça gran damb eth tet acorbaishat. Ara fin dera nau i a un espaci arredonit: ei era absida. E a costat e costat, i a dues capèles que s’ahigeren mès tard.
Era glèisa s’illuminaue mercés as uelhs de bueu, que son aguestes hièstres redones que i a enes dus extrèms dera nau. Tanben i a dues hièstres. Un des uelhs de bueu ei peth dessús dera pòrta. Per aguest i entre lutz pera vrespada. Er aute uelh de bueu ei peth dessús dera absida, e i entre era lutz peth maitin. Tanben en aguest mur, un shinhau mès enjós, i a ua hièstra alongada. Aguesta ei era entrada de lutz mès importanta pr’amor que, ath delà d’illuminar, se considère era lutz de Diu. Era auta hièstra ei en mur dera dreta e i entre era lutz deth meddia.
Ara vè-te’n tara entrada, a on i a es tres aiguassèrs.

Ath deuant as tres aiguassèrs de pèira. Mès, entà qué s’emplegauen aguesti aiguassèrs? Donques un s’emplegaue entàs batiegi, e per açò se’n ditz batiadera. Un aute auie era aigua senhada, ua aigua qu’empleguen es persones religioses entà protegir-se des causes dolentes. E, fin finau, i a eth polader der òli, que contiege er òli entà hèr foncionar es lampes. Coma ja sabes, era electricitat ei ua causa modèrna; pendent fòrça sègles, era illuminacion, quan se cogaue eth solei, se hège damb ues lampes que hègen ua petita ahlama en tot cremar òli.

Son d’interferéncies.
Mossen, òme gran: S’escurís. Ja pòdes alugar es lampes.
Joen: Pair, son uedes. E en polader non i demore guaire òli; dilhèu, tà un dia o dus mès.
Mossen, òme gran: Vè e aumplís-les! E dempús les metes en sòn lòc damb era escala. Jo ja sò gran tà garrapetar-m’i.
Joen: Tot lèu, pair!
Mossen (entà se madeish): Manque òli. Enguan es cuelhudes non an estat bones. E es parroquians an dat mens que de d’auti còps. Les me calerà demanar un esfòrç; era glèisa non pòt demorar ar escur.
Son d’interferéncies.

Tà contunhar era visita, puja ath còr, er entersolerat plaçat ena part nauta. Puja-i pera escala a cargòlh que i a ath costat dera pòrta.

Aguest entersolerat ei eth còr. Ací s’i metien es persones importantes dera epòca entà seguir mès còmodament era missa. Tanben s’i metien es grops de cantaires pr’amor que se les entenesse en tota era glèisa.
Abans de baishar, profita entà guardar era glèisa. D’ací estant se ven fòrça ben es hèrs a on se plaçauen es lampes entà illuminar-la. Guarda que n’i a un damb forma de poth.

Ací s’acabe era visita ara glèisa. Ara te convidam a conéisher es autes, que constituïssen eth Conjunt Romanic dera Vall de Boí. T’i demoram!

Te dam era planvenguda ara val de Boí e t’encorajam a conéisher eth conjunt de glèises romaniques que i a enes diuèrsi pòbles dera val.
Aguestes glèises son tan importantes qu’era UNESCO, ua organizacion que promò era collaboracion internacionau en educacion, sciéncia, cultura e comunicacion, les metec ena sua lista de Patrimòni Mondiau er an 2000, ath costat, per exemple, dera Grana Muralha de China, es piramides d’Egipte o era Estatua dera Libertat des Estats Units.
Mès guaires glèises i a e per qué son tan importantes? Quina ei era sua istòria?
Eth Conjunt Romanic dera Vall de Boí l’intègren nau glèises: Sant Climent e Santa Maria de Taüll, Sant Joan de Boí, Santa Eulàlia d’Erill la Vall, Sant Feliu de Barruera, era Nativitat e Sant Quirc de Durro, Santa Maria de Cardet e era Assompcion de Cóll.
Totes an ua istòria comuna, pr’amor que sigueren bastides entre eth segle XI e eth XII, ara hè mès de nau cents ans. Tanben an eth madeish estil arquitectonic, eth romanic, e per açò se pòt díder que formen un conjunt. E qui les hec? Donques les pensèren es mèstres d’òbra, que ère coma se’n didie alavetz d’aqueri qu’aué ne didem arquitèctes. E, segur, toti es trabalhadors que les lheuèren, pèira sus pèira. Mès es sòs entà pagar era òbra les meteren es senhors feudaus d’aguestes tèrres, que s’auien hèt rics mercés ara guèrra.
Damb era guida qu’as enes mans, descorbiràs era importància de cadua des nau glèises deth conjunt e es secrèts qu’amaguen enes cornèrs mès insospectadi.
Un avertiment finau! Aguestes montanhes son misterioses, e enes vals, es paraules des persones que les an abitades soent demoren atrapades e retronissen ath long deth temps coma un resson imperceptible. Aguesta guida dispause d’un sensor que s’active cada viatge que ne cuelh quauqua ua. Non t’esglàsies e contunha d’escotar.

Tà començar era visita, vè-te’n tara part posteriora dera glèisa.

As vist quina glèisa mès grana? Non te semble estonant que i age ua glèisa tan grana en un pòble mès lèu petit? Açò ei pr’amor que, quan se hec, ara hè uns 900 ans, Durro ère un pòble fòrça important, e es nòbles, que èren es manaires, auien fòrça sòs, e se les despenien en tot hèr glèises.
Mès uns sègles mès tard, tà finaus deth sègle xv, es pagesi, que viuien en condicions fòrça dolentes, hèren tèsta as nòbles e tot assomat acabèc en ua guèrra. Ua des batèstes d’aguesta guèrra auec coma protagonista aguesta glèisa. Ne vòs saber era istòria? Donques se trape qu’un des senhors feudaus que i participèc siguec Uc Rogèr III, qu’ère qui mès manaue ací. En pèrder era guèrra, eth rei li prenec es sues tèrres e eth sòn títol de comde. Mès eth non s’i avenguec e tornèc ena val de Boí damb quauqui òmes armadi entà atacar Durro e recuperar eth sòn poder. Es vesins e es vesies deth pòble, espantadi, se refugièren en aguesta glèisa e Uc Rogèr, enferonit, i metec huec.

Son d’interferéncies.
Er ambient laguens dera glèisa ei de nèrvis e tension.
Hemna: Non patitz! Aguestes parets mos apararàn!
Òme: Uc s’a tornat hòl! Non a respècte ne pera glèisa.
Hemna: Pregatz a Diu. Eth non mos deisharà morir.
Òme: Non s’arturarà enquia recuperar eth sòn comdat. A vengut damb refòrci de França. Ua troperada de sauvatges.
Hemna: Ajatz fe.
Òme: Fe? Eth huec s’esten ath torn dera glèisa. Solament mos pòden sauvar es tropes deth vescomde de Cardona, mès a on son?
Son d’interferéncies.

Era tor deth campanau dera Nativitat de Durro hè 26 mètres e ei era mès nauta d’aguesta val. As idèa de perqué les hègen tan nautes, aguestes tors? D’un costat, i auie er aspècte religiós: coma mès nauta, mès apròp de Diu. Mès ath madeish temps, ua tor tan nauta aufrie ua vision perfècta des environs deth pòble e permetie detectar era preséncia de quinsevolh enemic que s’apressèsse, e açò ère important en ua epòca de tantes guèrres.
Tà contunhar era visita, hè eth torn dera glèisa pera tua dreta e plaça-te en pòrge, deuant dera pòrta laterau.

Ara ès jos eth pòrge. Aguest pòrge aparaue es persones deth solei, dera ploja e dera nhèu mentre demorauen entà entrar ena glèisa o entàs auti actes que se celebrauen en exterior. S’aué hè fòrça calor, plò o nhèue, arregraïràs que i sigue. Eth pòrge, ath delà, auie ua foncion simbolica: ère er espaci que desseparaue eth mon terrenau dera casa de Diu, un lòc sacrat.
Ara, campa era pòrta. Coma ves, ei decorada damb colomnes e capitèths, que son es pèces que i a ath dessús des colomnes, abans que se comence a formar er arc. Se campes damb atencion es capitèths, i veiràs cimosses, plantes e animaus. E, tanben, ua petita cara. A veir se la trapes.
Ath delà des figures des capitèths, aguesta pòrta encara sauve un aute secrèt. Campa eth vorrolh. Ves era tòla quarrada qu’entornege eth horat dera sarralha? Aprèssa-t’i e poderàs veir que i a diboishat un castèth damb es sues quate tors. En centre i a ua figura umana; segurament, eth senhor deth castèth. E en miei i a ua planta o un arbe e dus animaus que poderien èster shivaus. Ath delà, eth passador deth vorrolh, era barra de hèr que barre era pòrta, ei decorat damb un cap animau en caboçalh. Te semble ua sèrp, o un dragon?
Dit açò, ja pòdes entrar en glèisa.

Tanlèu entrar, te deu auer cridat era atencion que i a un pialèr de pèces pintades e plees de figures de sants e de santes. Son retaules, e s’i mòstren imatges o moments dera vida d’aguestes persones.
En retaule qu’as mès apròp tara dreta i a Sant Antòni. En aute costat, en prumèr tara quèrra, i a era Mair de Diu. En dusau pera quèrra i a eth Sant Crist, e ei dedicat as darrèri dies dera vida de Jesús.
Eth dusau pera dreta ei dedicat a Sant Joan. E, fin finau, plaçat ath hons, en autar, i a eth retaule major, a on i a es quate vèrges martires: santa Àgata, santa Barbara, santa Lúcia e, possiblament, santa Engràcia. Tanben i a Maria e eth Mainatge Jesús; tara quèrra, Sant Jusèp, e tara dreta, sant Joaquim e Maria quan ère ponina.
Dilhèu tanben t’an cridat era atencion dus audèths blanqui e gròssi que i a enes murs deth costat der autar. Son lampadaris barròcs, eth lòc a on se metien es lums d’òli entà esclairar era glèisa.
Tà clauar ena part de baish, campa eth polader de pèira cubèrt per un caperader en forma de piramida de color verd. Ei era batiadera, a on se metie era aigua entàs batiegi.
Ara, entà seguir era visita, te cau pujar ath còr dera glèisa. I as d’accedir pes escales que i a ena entrada, ena zòna deth hiestron.

Ves aguesta escultura que i a laguens d’ua veirina? Ei era pèça mès importanta dera glèisa. Ei ua talha de husta que hège part d’un grop a on i auie autes escultures. Quasi totes an desapareishut. Era auta que se sauvèc, era Mair de Diu, ei conservada en MNAC, un musèu de Barcelona. Tot eth conjunt representaue eth moment que diuèrses persones ajuden a baishar Crist dera crotz dempús de morir. Eth personatge qu’as ath deuant, Nicodème, siguec er encargat de trèir damb ues estialhes es claus que mantiegen Jesús clauat.
E coma ei qu’era talha deth Nicodème a arribat enquias nòsti dies? Donques pr’amor que demorèc amagada pendent fòrça ans darrèr d’un retaule barròc. La trobèren un grop de restauradors d’art er an 2001, quan desmontèren un retaule dera glèisa entà restaurar-lo. T’imagines quin moment tan esmovent?
Se vòs veir coma ère eth conjunt deth Devarament a compdar dera informacion qu’auem, pòdes hè’c damb eth recors virtuau.

Encara en còr, deus auer vist que i a un banc e autes pèces. Son es mòbles que s’an anat amassant en interior dera glèisa ath long des sègles e que se hèger a servir entàs actes religiosi.
Ua d’aguesti elements ei un banc de husta. Ten compde, que non s’i pòt sèir! Aguest banc a dues pèces fòrça especiaus: es dus plafons dera quèrra dera esplena. Es dues taules, hètes de husta de pin, hègen part d’un aute mòble, probablament un aute banc mès ancian.

Ací s’acabe era visita ara glèisa. Ara te convidam a conéisher es autes, que constituïssen eth Conjunt Romanic dera Vall de Boí. T’i demoram!

Te dam era planvenguda ara val de Boí e t’encorajam a conéisher eth conjunt de glèises romaniques que i a enes diuèrsi pòbles dera val.
Aguestes glèises son tan importantes qu’era UNESCO, ua organizacion que promò era collaboracion internacionau en educacion, sciéncia, cultura e comunicacion, les metec ena sua lista de Patrimòni Mondiau er an 2000, ath costat, per exemple, dera Grana Muralha de China, es piramides d’Egipte o era Estatua dera Libertat des Estats Units.
Mès guaires glèises i a e per qué son tan importantes? Quina ei era sua istòria?
Eth Conjunt Romanic dera Vall de Boí l’intègren nau glèises: Sant Climent e Santa Maria de Taüll, Sant Joan de Boí, Santa Eulàlia d’Erill la Vall, Sant Feliu de Barruera, era Nativitat e Sant Quirc de Durro, Santa Maria de Cardet e era Assompcion de Cóll.
Totes an ua istòria comuna, pr’amor que sigueren bastides entre eth segle XI e eth XII, ara hè mès de nau cents ans. Tanben an eth madeish estil arquitectonic, eth romanic, e per açò se pòt díder que formen un conjunt. E qui les hec? Donques les pensèren es mèstres d’òbra, que ère coma se’n didie alavetz d’aqueri qu’aué ne didem arquitèctes. E, segur, toti es trabalhadors que les lheuèren, pèira sus pèira. Mès es sòs entà pagar era òbra les meteren es senhors feudaus d’aguestes tèrres, que s’auien hèt rics mercés ara guèrra.
Damb era guida qu’as enes mans, descorbiràs era importància de cadua des nau glèises deth conjunt e es secrèts qu’amaguen enes cornèrs mès insospectadi.
Un avertiment finau! Aguestes montanhes son misterioses, e enes vals, es paraules des persones que les an abitades soent demoren atrapades e retronissen ath long deth temps coma un resson imperceptible. Aguesta guida dispause d’un sensor que s’active cada viatge que ne cuelh quauqua ua. Non t’esglàsies e contunha d’escotar.

Tà començar era visita, vè-te’n tara part posteriora dera glèisa.

Era glèisa de Sant Climent ei, dilhèu, era mès coneishuda de totes es dera val. Açò ei pr’amor que laguens i a ues pintures que s’an hèt famoses pertot pr’amor dera sua qualitat e beutat. Segur que ja n’as entenut a parlar.
Era glèisa de Sant Climent de Taüll se hec tà començaments deth sègle xii en tot profitar es murs d’ua bastissa anteriora. Ací, ena part baisha des absides, aguestes tres construccions arredonides, pòdes veir es rèstes des murs mès ancians. Son es blòcs de pèira mès mau talhadi e diferenti entre eri.
Ací tanben i pòdes veir es tres tipes de pèira mès utilizades en bastiment des glèises dera val: eth granit, ua pèira fòrça dura e ideau entàs murs; era lòsa, plan plana, entà hèr a eslingar era ploja e era nhèu pes losats, e era pèira rusta, aguesta pèira de color arrogent des decoracions.
Hè fòrça ans, aguesta glèisa, parièr qu’era rèsta de glèises dera val, ère rebocada peth dehòra, de sòrta que non se’n vedie era pèira. Sus aguest rebocat, s’i diboishèren ues cimosses de color arrog que encara se pòden veir en quauqui lòcs. Per exemple, ena part deth laguens dera petita hièstra redona dera part laterau dera absida centrau, o ena hièstra alongada deth costat.
Tanben ne demoren quauques rèstes enes diuèrses hièstres deth campanau; per exemple, jos era decoracion en forma de dents de ressèga der avantdarrèr estatge.
En campanau de Sant Climent, pòdes veir clarament coma se bastien aguestes tors: en tot trèir pes des estatges de naut, en tot amagrir es murs der interior e en tot hèr es horats des hièstres cada viatge mès grani.
Vè-te’n a hèr ua uelhada ath campanau e dempús passa ath laguens dera glèisa.

Ara, òc! Ja ès ath deuant deth Crist en majestat de Sant Climent de Taüll. Ei aguesta imatge sus era paret ath hons dera glèisa. Segurament l’as vist abans, pr’amor qu’ei fòrça famosa e ges en fòrça lòcs. Ei considerada un des caps d’òbra deth romanic catalan. Mès te cau saber qu’era imatge qu’ès a veir ara madeish ei ua projeccion, pr’amor qu’era pintura originau s’arringuèc entà protegir-la e actuaument ei sauvada en un musèu de Barcelona. Ara fin deth videomapatge, era projeccion demorarà arturada quauques menutes e poderàs campar es rèstes dera pintura que demoren de vertat.
Dilhèu en aguest punt te demanes entà qué servien totes aguestes pintures. Èren solament entà decorar era glèisa o auien quauqua auta foncion? Ena Edat Mejana es pintures muraus èren fòrça importantes, pr’amor que servien tà ensenhar ara gent deth pòble, que majoritàriamentsnon sabie liéger, quina conduita auia d’auer.

Son d’interferéncies.
Mèstre de Taüll: Perqué m’auetz hèt a cridar, excellentissim e reverendissim senhor?
Avesque: Sò un gran admirador des pintures que héretz en Roda d’Isàvena e dera majestuositat e era armonia des vòstes representacions de Crist.
Mèstre de Taüll: Vos arregraïsqui aguestes paraules. Jo tanben è demorat meravilhat d’aguesta glèisa qu’acabatz de bastir.
Avesque: Òc, s’a hèt un gran esfòrç. Mès ara ei eth torn de decorar-la. Anarè tath heit: è pensat qu’un mèstre coma vós darie ara glèisa de Sant Climent de Taüll tota era esplendor que merite.
Mèstre de Taüll: Jo? Non sabi qué díder. Me haríetz aunor e, ath madeish temps, serie ua responsabilitat. Totes aguestes parets…
Avesque: Voi era perfeccion des cares que pintatz. Voi que quinsevolh qu’entre en aguesta glèisa sente eth poder de Crist ena sua figura triomfau.
Mèstre de Taüll: E en qu’ètz a pensar, excellentissim?
Avesque: Voi un gran Crist en majestat ena absida majora. Eth melhor que s’age pintat jamès.
Mèstre de Taüll: Donques no’n parlem mès! Quan pogui començar?
Son d’interferéncies.

Aué, mercés ath videomapatge, poderàs veir coma ère aguesta pintura hè 900 ans, quan se hec.
Mès abans de veir era projeccion, e entà que la pogues compréner ben, cau que coneishes toti es personatges que i a representadi.
En miei de tot, i a eth Crist en majestat en tot benedir damb era man dreta e en tot sostier eth libre damb era man quèrra. Ath sòn cant, es anges. Totes aguestes figures son en cèu. Ara nautada des pès de Crist i a es evangelistes, es quate personatges que expliquèren era vida de Jesús. Per dejós, i a es apostòls, es sòns seguidors principaus, e Maria, era sua mair, evidentament. E encara mès enjós, i a er espaci dera Tèrra, a on i a es persones, es animaus e es plantes.
Ara que ja coneishes es personatges, solament te demore hèr un viatge en temps entà descorbir coma sigueren hèti. Demora que comence eth videomapatge e gaudís dera experiéncia.

Mapatge (Projeccions enes ores establides)

Ací s’acabe era visita ara glèisa. Ara te convidam a conéisher es autes, que constituïssen eth Conjunt Romanic dera Vall de Boí. T’i demoram!

Te dam era planvenguda ara val de Boí e t’encorajam a conéisher eth conjunt de glèises romaniques que i a enes diuèrsi pòbles dera val.
Aguestes glèises son tan importantes qu’era UNESCO, ua organizacion que promò era collaboracion internacionau en educacion, sciéncia, cultura e comunicacion, les metec ena sua lista de Patrimòni Mondiau er an 2000, ath costat, per exemple, dera Grana Muralha de China, es piramides d’Egipte o era Estatua dera Libertat des Estats Units.
Mès guaires glèises i a e per qué son tan importantes? Quina ei era sua istòria?
Eth Conjunt Romanic dera Vall de Boí l’intègren nau glèises: Sant Climent e Santa Maria de Taüll, Sant Joan de Boí, Santa Eulàlia d’Erill la Vall, Sant Feliu de Barruera, era Nativitat e Sant Quirc de Durro, Santa Maria de Cardet e era Assompcion de Cóll.
Totes an ua istòria comuna, pr’amor que sigueren bastides entre eth segle XI e eth XII, ara hè mès de nau cents ans. Tanben an eth madeish estil arquitectonic, eth romanic, e per açò se pòt díder que formen un conjunt. E qui les hec? Donques les pensèren es mèstres d’òbra, que ère coma se’n didie alavetz d’aqueri qu’aué ne didem arquitèctes. E, segur, toti es trabalhadors que les lheuèren, pèira sus pèira. Mès es sòs entà pagar era òbra les meteren es senhors feudaus d’aguestes tèrres, que s’auien hèt rics mercés ara guèrra.
Damb era guida qu’as enes mans, descorbiràs era importància de cadua des nau glèises deth conjunt e es secrèts qu’amaguen enes cornèrs mès insospectadi.
Un avertiment finau! Aguestes montanhes son misterioses, e enes vals, es paraules des persones que les an abitades soent demoren atrapades e retronissen ath long deth temps coma un resson imperceptible. Aguesta guida dispause d’un sensor que s’active cada viatge que ne cuelh quauqua ua. Non t’esglàsies e contunha d’escotar.

Ara òc, comence era visita ara glèisa de Sant Feliu de Barruera. Se i as arribat en tot vier deth pòble, t’a calgut traversar era carretèra. Non t’a tustat es uelhs qu’era glèisa sigue dehòra deth pòble? Normaument, es glèises son en centre des poblacions, mès en aguesta val, era majoritat son dehòra.
Tara quèrra i trapes eth cementèri dera glèisa. Ací i a hòsses fòrça ancianes, mès aué en dia encare s’i entèrre era gent deth pòble. Es cementèris pòden semblar lòcs tristi, mès tanben son un lòc de rebrembe e d’amassada des vesins.

Son d’interferéncies.
Joan, un òme gran: Bon dia, Maria. Me poderies deishar es estalhants d’espodalhar?
Maria, ua hemna grana: E tiò!
Joan: Ei entà talhar eth saucle; creish de pertot e lèu non se veirà ne era crotz.
Maria: Ac pòdes plan díder. Jo vengui cada setmana tà netejar era labada deth mèn òme. Damb era ploja demore plan gorièra. E, de passada, li càmbii es flors.
Joan: Jo sò cuentat. Ath delà des crotzes e es labades dera familha, repassi es dera familha de Manel, qu’eth, praubetonh, ja non pòt vier. M’i passi eth dia.
Maria: Guarda, atau mos vedem, encara que sigue en cementèri.
Son d’interferéncies.

Ara, entà contunhar era visita, vè-te’n tara part deth darrèr. Entà hè’c, te calerà cercar eth camin que baishe pera tua dreta.

Era glèisa de Sant Feliu a cambiat fòrça ath long des sègles, e s’i an anat ahigent parts. Per açò, se l’enguardes en conjunt, semble que sigue formada per pèces diferentes, coma se siguesse un jòc de construccion.
Ua d’aguestes parts son es absides, es bastiments arredonidi qu’as ath deuant. Se i hès atencion, es dues absides son fòrça diferentes entre eres. Era mès grana ei mès anciana, deth sègle xi. Se pòt veir clarament qu’ei construïda damb blòcs de pèira mau talhada, d’ua faiçon que semble enrambolhada. Tanben ei decorada damb uns arcs e ues listres verticaus. Per contra, era mès petita se hec mès tard, un sègle dempús, e ei hèta damb pèires melhor talhades, totes plan arrengades, e sense decoracion.
Açò des pèires va fòrça ben de sabè’c pr’amor qu’ei parièr en totes es glèises dera val: s’es pèires son mès irregulares, aquera part ei deth sègle xi; se son melhor hètes, deth sègle xii.
E encara ua auta causa importanta que te servirà en totes es glèises deth conjunt de Boí: t’as encuedat de quini materiaus ei hèta aguesta bastissa? Òc, pèira. Mès, podem afinar un shinhau mès? Es parets e es murs son, principaument, de granit, ua pèira fòrça dura. Es losats son de lòsa, que va fòrça ben entà qu’eslinguen era aigua e era nhèu. Mès encara i a un aute tipe de pèira. Entà trobar-la, te cau campar era cimossa que recor era part de naut dera absida petita. O tanben, er arc de naut dera hièstra d’aguesta madeisha absida. Ac ves que ei ua pèira mès esquiçada? Açò ei pr’amor qu’ei mès hloisha. S’emplegaue entà hèr es guarniments, e se’n ditz pèira rusta. E sabes d’a on la trègen, era pèira rusta? Donques fòrça probablament, des environs deth Noguera de Tor, er arriu que trauèsse Barruera.
Tà contunhar era visita, entra ena glèisa e plaça-te deuant des bancs.

Se ja ès deuant des bancs, guarda ensús. Veiràs qu’ei corbit per un tet arredonit, per un quatau d’esfèra. E, a diferéncia de çò passe en autes glèises dera val, ei hèt de pèira rusta, que, coma ja sabes, ei mès hloisha e mès facila de trabalhar.
Ací, en interior dera absida, encara i a ua causa plan interessanta e curiosa entà descorbir. Son ues linhes blanques diboishades sus es pèires. Les pòdes veir en espaci entre era hièstra centrau e era dera quèrra. As quauqua idèa de tà qué les hègen? Donques entà dissimular qu’es pèires deth mur èren diferentes entre eres e que auien demorat pòc arrengades. D’aguesta sòrta de decoracion se’n ditz òrle o bordadura, tanben la pòdes veir enes glèises de Sant Climent de Taüll, Santa Eulàlia d’Erill la Vall e Sant Joan de Boí.
Se vòs veir coma ère tota era absida de Sant Feliu de Barruera decorada damb era bordadura, activa eth recors virtuau.

Laguens dera glèisa de Sant Feliu i a dues talhes de Crist, retaules e quauqui mòbles qu’an servit ath long de fòrça ans entà hèr es celebracions religioses.
Ua des talhes de Crist ei en autar major, e era auta ei plantada en solèr. Aguesta se trège eth Dijaus Sant entath viacrucis, ua celebracion que rebrembe es darrèri moments dera vida de Jesús.
Entre es mòbles i a un banc e un coheissader, era cabina de husta a on es credents coheissauen es sòns pecats.

Ací s’acabe era visita ara glèisa. Ara te convidam a conéisher es autes, que constituïssen eth Conjunt Romanic dera Vall de Boí. T’i demoram!

Te dam era planvenguda ara val de Boí e t’encorajam a conéisher eth conjunt de glèises romaniques que i a enes diuèrsi pòbles dera val.
Aguestes glèises son tan importantes qu’era UNESCO, ua organizacion que promò era collaboracion internacionau en educacion, sciéncia, cultura e comunicacion, les metec ena sua lista de Patrimòni Mondiau er an 2000, ath costat, per exemple, dera Grana Muralha de China, es piramides d’Egipte o era Estatua dera Libertat des Estats Units.
Mès guaires glèises i a e per qué son tan importantes? Quina ei era sua istòria?
Eth Conjunt Romanic dera Vall de Boí l’intègren nau glèises: Sant Climent e Santa Maria de Taüll, Sant Joan de Boí, Santa Eulàlia d’Erill la Vall, Sant Feliu de Barruera, era Nativitat e Sant Quirc de Durro, Santa Maria de Cardet e era Assompcion de Cóll.
Totes an ua istòria comuna, pr’amor que sigueren bastides entre eth segle XI e eth XII, ara hè mès de nau cents ans. Tanben an eth madeish estil arquitectonic, eth romanic, e per açò se pòt díder que formen un conjunt. E qui les hec? Donques les pensèren es mèstres d’òbra, que ère coma se’n didie alavetz d’aqueri qu’aué ne didem arquitèctes. E, segur, toti es trabalhadors que les lheuèren, pèira sus pèira. Mès es sòs entà pagar era òbra les meteren es senhors feudaus d’aguestes tèrres, que s’auien hèt rics mercés ara guèrra.
Damb era guida qu’as enes mans, descorbiràs era importància de cadua des nau glèises deth conjunt e es secrèts qu’amaguen enes cornèrs mès insospectadi.
Un avertiment finau! Aguestes montanhes son misterioses, e enes vals, es paraules des persones que les an abitades soent demoren atrapades e retronissen ath long deth temps coma un resson imperceptible. Aguesta guida dispause d’un sensor que s’active cada viatge que ne cuelh quauqua ua. Non t’esglàsies e contunha d’escotar.

Tà començar era visita, vè-te’n tara part posteriora dera glèisa.

Era glèisa de Sant Joan de Boí ei era que consèrve mès parts originaus deth sègle XI. Un exemple ei era part baisha deth campanau, hèta damb pèires talhades damb pòc suenh e de mesures diferentes. Es dus estatges següents, per contra, son deth sègle XII; se pòt veir era diferéncia pr’amor qu’es pèires son mès semblables entre eres e son melhor talhades.
Tà contunhar era visita, vè tara façada laterau dera tua dreta, a on i a es pintures.

Dera glèisa de Sant Joan de Boí, çò qu’atrè mès era atencion, e que ja deus auer vist, son es pintures muraus dera façada dera pòrta. Te cau saber, totun, qu’aguestes pintures que ves son ua còpia, pr’amor qu’es originaus, e tanben es de laguens dera glèisa, les arringuèren entà conservar-les e actuaument son en MNAC, un musèu de Barcelona.
E qué mos conde aguest murau? Donques ei ua vision de Diu deuant d’un grop de persones. E a on ei Diu, te demanes dilhèu? Donques Diu ère laguens der espaci circular deth centre, mès non diboishat coma es auti personatges, senon representat pes sues iniciaus en grèc. D’açò se’n ditz un crisme. En cant esquèr d’aguesta scèna i a un sant damb un libre ena man; en aute, tres personatges qu’enguarden era vision centrau de Diu. T’encuedaràs que son tres pr’amor des pès e des cames, e deth cap deth tresau ne demore un fragment petit. E, fin finau, ua cimossa enquadre tot eth conjunt.
Hè ans, aguesta façada ère protegida per un pòrge que siguec desrocat en bèth moment. Aguest pòrge aparaue es persones deth solei, dera ploja e dera nhèu mentre demorauen entà entrar ena glèisa o entàs auti actes que se celebrauen en exterior. Eth pòrge, ath delà, auie ua foncion simbolica: ère er espaci que desseparaue eth mon terrenau dera casa de Diu, un lòc sacrat.
Mès aguesta paret encara sauve un aute tresaur. A un costat e ar aute dera pòrta, sus eth rebocat de color blanca crèma, bères persones i heren uns grafits damb quauque objècte punchent. Les ves? Se i hès atencion, traparàs castèths, shivaus, esteles e, quitament, un soldat en tot hèr a sonar era còrna. Parièr que damb es pintures, es grafits tanben son ua còpia.
Se guardes mès tara quèrra d’aguest madeish mur, encara traparàs auti grafits, coma ua sòrta d’arrais de solei o bèth shivau mès. Vè-te’n a campar guairi ne tròbes e guarda s’ès capable de comprener-les.

Son d’interferéncies.
Mainatge (nerviós): Ac vòs deishar?
Mainada: Guarda aguest shivau: lo hec mama. E aguest soldat sus eth castèth, tanben.
Mainatge: Es soldats non son atau.
Mainada: Aguest soldat jògue era trompeta. Lèu i aurà ua batalha.
Mainatge: Tu non i diboishes arren! Se te ve eth mossen s’embestiarà.
Mainada: I harè ues linhes, ací. Seràn coma arrais de solei.
Mainatge (fòrça nerviós): Espia, que ges eth mossen!
Son d’interferéncies.

Toti aguesti grafits son fòrça importants pr’amor que mos permeten saber coma diboishauen es persones de bèths temps a. Tu qué ne penses?
Tà contunhar era visita, passa ath laguens pera pòrta dera façada dera tua dreta. Era pòrta qu’as ath deuant ère era entrada originau, mès hè temps que non s’emplegue.

As vist guaires pintures? E quini colors mès viui, vertat? Mès dilhèu te demanes quin sens auien totes aguestes pintures. Èren solament tà decorar era glèisa o auien quauqua auta foncion? Ena Edat Mejana es pintures muraus èren fòrça importantes, pr’amor que servien tà ensenhar ara gent deth pòble, que majoritàriamentsnon sabie liéger, quina conduita auia d’auer.
Per exemple, se les mostrauen scènes dera vida des sants coma modèl. Se vas tath finau dera nau dera quèrra, per darrèr des colomnes, e guardes tara part de naut dera dreta, veiràs er acalhauament de Sant Estève. Ath praube òme li getèren pèires entà hèr-li cambiar es idèes, mès Eth tenguec hòrt. Represente era fortalesa e era conviccion dera fe.
Era següenta scèna destacada l’as en mur dera tua quèrra en tot guardar de cap ar autar. Ei era scèna des joglars, protagonizada per un musician, un malabarista de bòles e guinhauets, e un equilibrista que, penjat de cap enjós, saja d’agarrar es espases damb era boca.
Aguesta scèna ei ua representacion dera hèsta e era celebracion en cèu, de musica e de gòi. Mès tanben poderie auer relacion damb era consacracion dera glèisa, era hèsta que se hège entà convertir-la en un lòc sagrat.
Ara, guarda es animaus que i a diboishadi pes parets e pes arcades. Guairi n’as vist? I a un elefant, ua pantèra, un camèl… Cres qu’èren animaus que i auie ena Val de Boí en aquera epòca? Era majoritat, non, segur. Èren animaus de tèrres luenhenques e, bèri uns, imaginaris, qu’era religion auie prenut coma exemple des causes bones e des dolentes des persones.
Vòs veir coma se pintèc aguesta glèisa? Sarra eth recors virtuau e descorbiràs coma trabalhauen es mèstres en sègle XII. Dempús, vè-te’n tara entrada e plaça-te ena nau dera quèrra, en tot guardar ara pòrta.

En mur deth hons dera glèisa i as ua auta bèstia: un monstre de sèt caps e dètz còrnes que parle dera fin deth mon. A veir se lo tròbes!
E encara i a ua auta scèna que’atrè fòrça era atencion e que dilhèu ja as vist. Se te metes d’esquia ath monstre de sèt caps e guardes capensús, laguens deth dusau arc i veiràs eth pecador.Ei un personatge damb ua protèsi ena cama e miei despolhat. Aguest personatge se tòque es genitaus e simbolizaue eth sèxe, ua causa fòrça mau vista pera religion. Era pintura vierie a díder qu’es defèctes der interior dera persona tanben se dèishen veir en exterior. Aué, per sòrt, ja non se considèren defèctes ne es uns, ne es auti.

Ací s’acabe era visita ara glèisa. Ara te convidam a conéisher es autes, que constituïssen eth Conjunt Romanic dera Vall de Boí. T’i demoram!

Te dam era planvenguda ara val de Boí e t’encorajam a conéisher eth conjunt de glèises romaniques que i a enes diuèrsi pòbles dera val.
Aguestes glèises son tan importantes qu’era UNESCO, ua organizacion que promò era collaboracion internacionau en educacion, sciéncia, cultura e comunicacion, les metec ena sua lista de Patrimòni Mondiau er an 2000, ath costat, per exemple, dera Grana Muralha de China, es piramides d’Egipte o era Estatua dera Libertat des Estats Units.
Mès guaires glèises i a e per qué son tan importantes? Quina ei era sua istòria?
Eth Conjunt Romanic dera Vall de Boí l’intègren nau glèises: Sant Climent e Santa Maria de Taüll, Sant Joan de Boí, Santa Eulàlia d’Erill la Vall, Sant Feliu de Barruera, era Nativitat e Sant Quirc de Durro, Santa Maria de Cardet e era Assompcion de Cóll.
Totes an ua istòria comuna, pr’amor que sigueren bastides entre eth segle XI e eth XII, ara hè mès de nau cents ans. Tanben an eth madeish estil arquitectonic, eth romanic, e per açò se pòt díder que formen un conjunt. E qui les hec? Donques les pensèren es mèstres d’òbra, que ère coma se’n didie alavetz d’aqueri qu’aué ne didem arquitèctes. E, segur, toti es trabalhadors que les lheuèren, pèira sus pèira. Mès es sòs entà pagar era òbra les meteren es senhors feudaus d’aguestes tèrres, que s’auien hèt rics mercés ara guèrra.
Damb era guida qu’as enes mans, descorbiràs era importància de cadua des nau glèises deth conjunt e es secrèts qu’amaguen enes cornèrs mès insospectadi.
Un avertiment finau! Aguestes montanhes son misterioses, e enes vals, es paraules des persones que les an abitades soent demoren atrapades e retronissen ath long deth temps coma un resson imperceptible. Aguesta guida dispause d’un sensor que s’active cada viatge que ne cuelh quauqua ua. Non t’esglàsies e contunha d’escotar.

Coma ves, era capèla de Sant Quirc ei ath capnaut dera montanha de Durro, a 1.500 mètres de nautor. D’ací estant as ua vista perfècta e espectaclosa de totes es vals e es montanhes der environ. Dilhèu te demanes per qué les calie contruïr ací naut, en un lòc malaisit d’arribar e aluenhat deth pòble. Donques i a dues rasons.
En prumèr lòc, era capèla mercaue eth limit entre es prats des peisheus e es tèrres coitivades. Es prats, qu’arriben enquiath pòble, apertien a proprietaris particulars; per contra, es tèrres dera montanha son de toti es vesins.
Mès era capèla encara auie ua aute foncion, restacada damb era tradicion de hèr a córrer halhes, ua hèsta qu’aué encara se hè. N’as entenut a parlar? Quan comence er ostiu, eth jovent deth pòble puge enquia ací de net e alugue un brandau, que se nomente “faro”. Dempús, cadun alugue era sua halha, que ei coma ua tèda grana, e baishen enquiath pòble en reng, atau coma ua sèrp de huec. Era capèla de Sant Quirc, donques, mèrque eth punt de gessuda des halhes de Durro. En foncion dera epòca der an, encara pòdes veir eth haro miei cremat, ath costat deth malh.
Era baishada des halhes se celèbre dempús de tempsi fòrça ancians e auie agut era foncion de protegir es peisheus de quinsevolha mauparada. Damb era arribada deth cristianisme, totun, aguesta tradicion s’adaptèc e se dèc aguest ròtle as sants e es santes.

Son d’interferéncies
Hemna: M’an dit qu’aguesta net quauques gojates correràn es halhes.
Òme: Vai! Quina pegueria. Es halhes les corren es òmes.
Hemna: E non te semble que ja ei ora qu’açò càmbie?
Òme: Ei ua tradicion. Tostemp s’a hèt atau.
Hemna: Èm en 2010. En 2010! E Durro ei eth solet lòc deth Pirenèu a on encara non pòden baishar falhes es hemnes. Atau arai qu’açò que diden sigue vertat e aguestes gojates agen eth hitge.
Òme: Jo, enquia que non ac veigue, non m’ac creirè.
Son d’interferéncies

Encara d’ací estant, guarda un aute detalh important. Eth campanau de Sant Quirc ei diferent deth dera rèsta d’glèises dera val: en lòc d’èster ua tor nauta que se quilhe cap ath cèu, ei baisheta e a dues hièstres a on i a es campanes. D’aguesta sòrta de campanaus se’n ditz campanau de paret o de mur. Eth campanau siguec ahijut en epòca posteriora ath romanic, ei a díder, fòrça ans dempús dera construccion dera capèla.
Ara, arriba-te ara pòrta d’entrada. Poderàs veir d’apròp es pèires que formen es murs. Non i ves arren d’estranh? Son diferentes des dera rèsta de glèises dera val. Aguestes son de lòsa, deth temps qu’es autes son de granit.
E parlant de pèires, guarda es que entornegen era pòrta per dessús en tot hèr corba. D’aguestes pèires se’n diden pèiravòutes. Veiràs qu’an un color rosat, diferent dera rèsta. Açò ei atau pr’amor que son de pèira rusta, un materiau mès hloish qu’eth des pèires deth mur e, donques, mès aisit de trabalhar, ideau entà hèr decoracions.
En Sant Quirc tanben atrè era atencion es pòques hièstres o dubertures qu’esclairauen er interior. De hèt, solament n’i a dues: ua ena absida centrau, era paret arredonida deth darrèr, e un uelh de bueu just dejós dera cubèrta. Açò hè qu’er interior sigue escur, mès tanben que sigue plan aparat dera ploja, era nhèu e eth vent, o de quauquarrés que i volgue entrar pera fòrça.
Tà contunhar era visita, te cau passar ar interior dera glèisa, mès en determinades epòques der an açò non ei possible pr’amor qu’ei barrada. Se non i pòdes entrar, te pòdes hèr ua bona idèa de coma ei en tot quichar eth recors virtuau qu’as ena guida.

Er interior dera capèla de Sant Quirc de Durro s’a transformat ath long des sègles. Per açò i a pèces artistiques d’epòques diferentes: eth parament d’autar romanic; era imatge de sant Quirc e Santa Julita, d’estil gotic, e eth retaule deth hons, qu’ei barròc.
Eth parament romanic, era pèça que i a deuant der autar, ei dedicat a sant Quirc e santa Julita, era sua mair. Represente, damb fòrça crudentor, es martiris que sofriren aguesti sants abans de morir. Pòdes veir sant Quirc ressegat de naut en baish o en tot recéber claus ena cara a trucs de martèth; e a santa Julita, trauessada per espases. O a toti dus, laguens d’ua ola en tot borir.. Quina crudelitat, vertat?

Ací s’acabe era visita ara glèisa. Ara te convidam a conéisher es autes, que constituïssen eth Conjunt Romanic dera Vall de Boí. T’i demoram!

Te dam era planvenguda ara val de Boí e t’encorajam a conéisher eth conjunt de glèises romaniques que i a enes diuèrsi pòbles dera val.
Aguestes glèises son tan importantes qu’era UNESCO, ua organizacion que promò era collaboracion internacionau en educacion, sciéncia, cultura e comunicacion, les metec ena sua lista de Patrimòni Mondiau er an 2000, ath costat, per exemple, dera Grana Muralha de China, es piramides d’Egipte o era Estatua dera Libertat des Estats Units.
Mès guaires glèises i a e per qué son tan importantes? Quina ei era sua istòria?
Eth Conjunt Romanic dera Vall de Boí l’intègren nau glèises: Sant Climent e Santa Maria de Taüll, Sant Joan de Boí, Santa Eulàlia d’Erill la Vall, Sant Feliu de Barruera, era Nativitat e Sant Quirc de Durro, Santa Maria de Cardet e era Assompcion de Cóll.
Totes an ua istòria comuna, pr’amor que sigueren bastides entre eth segle XI e eth XII, ara hè mès de nau cents ans. Tanben an eth madeish estil arquitectonic, eth romanic, e per açò se pòt díder que formen un conjunt. E qui les hec? Donques les pensèren es mèstres d’òbra, que ère coma se’n didie alavetz d’aqueri qu’aué ne didem arquitèctes. E, segur, toti es trabalhadors que les lheuèren, pèira sus pèira. Mès es sòs entà pagar era òbra les meteren es senhors feudaus d’aguestes tèrres, que s’auien hèt rics mercés ara guèrra.
Damb era guida qu’as enes mans, descorbiràs era importància de cadua des nau glèises deth conjunt e es secrèts qu’amaguen enes cornèrs mès insospectadi.
Un avertiment finau! Aguestes montanhes son misterioses, e enes vals, es paraules des persones que les an abitades soent demoren atrapades e retronissen ath long deth temps coma un resson imperceptible. Aguesta guida dispause d’un sensor que s’active cada viatge que ne cuelh quauqua ua. Non t’esglàsies e contunha d’escotar.

As vist quin campanau tan impressionant? A sies estatges de nautada! Sabes per qué les hègen tan nauti? Era tor deth campanau, coma mès nauta, melhor, pr’amor qu’ère mès apròp deth cèu e, donques, de Diu.
Mès auer ua tor plan nauta tanben ère important pr’amor que servie tà susvelhar tot eth territòri, se per de cas s’apressaue bèth enemic. Ath madeish temps, ère ua manèra de comunicar-se damb es auti pòbles dera val, entà avertir-se a distància de quinsevolha causa. Per açò, d’aguest campanau estant se pòden veir eth de Sant Joan de Boí e eth de Sant Climent de Taüll.
Se pòdes, gaudís deth son des campanes en tot retronir per tot eth pòble. Vau era pena.
Dempús, t’as d’apressar ath pòrge a on i a era pòrta d’entrada dera glèisa.

Aguest pòrge, parièr qu’es que se hèn ara enes cases o enes estacions d’autobús, auie era foncion de protegir era gent deth solei, dera ploja o dera nhèu.
E ei que, enquia hè pòqui ans, era pòrta dera glèisa ère un punt d’amassada dera gent deth pòble. Abans e dempús dera missa, es parroquians demorauen ua estona ena pòrta dera glèisa entà saludar vesins e coneishudi e charrar un shinhau. Aguest pòrge aparaue es persones deth solei, dera ploja e dera nhèu mentre demorauen entà entrar ena glèisa o entàs auti actes que se celebrauen en exterior. Eth pòrge, ath delà, auie ua foncion simbolica: ère er espaci que desseparaue eth mon terrenau dera casa de Diu, un lòc sacrat.
Ena part de naut der arc dera pòrta i a dues sèrps acarades, un clar avertiment deth pecat. Les ves?
Mès eth mur qu’as ath deuant encara amague un secrèt important. A costat e costat dera pòrta i a dues pèires damb uns diboishi de color blanc: ua sòrta de crotz tara quèrra e ua estela tara dreta. Sabes qué son? Son diboishi que se hègen entà protegir era glèisa de quinsevolh mau. Se cerques pera rèsta deth mur, encara ne poderàs trobar bèth aute. E en tot hèr eth torn dera glèisa pera dreta i a auti diboishi, coma ua espirau o un cabelh. Mès aguesti non èren entà aluenhar eth mau, senon entà indicar qui auie talhat es pèires. Quan les auràs trapat, entra ena glèisa.

As vist quines figures mès impressionantes? Sabes qué s’i passe, en aguesta scèna? Pensa’t-ac e, quan pujaràs ath còr, er entersolerat qu’as ath darrèr, ne parlam.
Ara, te cau saber qu’aguesta glèisa se bastic per parts: prumèr se hec era nau, aguesta grana sala a on ès. Uns ans mès tard, era nau s’agranic e s’ahigeren eth campanau e eth pòrge. Tanben en aquera epòca, ua part dera nau queiguec accidentaument e se hec ua reconstruccion. E encara mès tard, en sègle XVI, s’ahigec eth còr, entre auti cambiaments.
Segur que t’as encuedat qu’eth solèr dera glèisa hè baishada. Açò ei pr’amor qu’aguesta glèisa se bastic sus era pèira que ja i auie en aguest lòc, que ère un shinhau inclinada.
Ara òc, puja ath entersolerat, e d’aquiu estant poderàs veir fòrça ben es figures de husta.

Ès en còr, que vierie a èster coma era lòtja d’un teatre, reservat entàs persones importantes. D’ací naut estant pòdes veir fòrça ben es escultures de husta que i a sus er autar. Totes amassa compausen ua scèna dera vida de Jesús. Concrètament, representen eth moment qu’ues persones ajuden a baishar eth sòn còs dera crotz, dempús de morir. Aguest conjunt ei coneishut coma eth Davarament d’Erill.
Vòs saber qui son es personatges representadi? Donques, de quèrra a dreta, es figures son: Dimes (eth lairon bon), era Mair de Diu, Jusèp d’Arimatèa, Jesús, Nicodème, Sant Joan e Gèstes (eth lairon maishant). Eth bon lairon e eth maishant lairon sigueren crucificadi amassa damb Jesús.
Ei ua sòrt poder veir aguesta scèna sancera, pr’amor que quasi tota era d’aquera epòca an desapareishut dempús de tanti ans.
Te cau tier en compde, totun, qu’es figures que ves son ua còpia fidèla. Es originaus son en un musèu de Barcelona e en un aute de Vic. Sabes ua causa? Es talhes originaus èren pintades de colors! Se vòs saber coma èren, activa eth recors virtuau.

En còr tanben i a diuèrsi mòbles que s’emplegauen entàs ceremònies religioses, e que se descorbiren hè non guairi ans. Aué ja non s’empleguen, e les vedem coma òbres d’art. T’imagines era suspresa que deueren auer es istorians e es arqueològs que les trobèren?

Arqueològ: Abans de partir, dam un còp d’uelh jos eth còr. Non se sap jamès.
Istorian der art: Guarda! Apunta era lantèrna cap aquiu, cap ad aquera cantierada de hustes.
Arqueològ: Ei çò que me pensi?
Istorian: N’i a quauqui uns. Son toti cussoadi! Se m’a des·hèt ena man.
Arqueològ: Calerà hèr un bon trabalh de restauracion.
Istorian: Vau era pena. Aguesti retaules mos ajudaràn a recompausar era istòria d’aguesta glèisa. E, un còp recuperadi, ei ací a on auràn d’èster expausadi.

Ací s’acabe era visita ara glèisa. Ara te convidam a conéisher es autes, que constituïssen eth Conjunt Romanic dera Vall de Boí. T’i demoram!

Te dam era planvenguda ara val de Boí e t’encorajam a conéisher eth conjunt de glèises romaniques que i a enes diuèrsi pòbles dera val.
Aguestes glèises son tan importantes qu’era UNESCO, ua organizacion que promò era collaboracion internacionau en educacion, sciéncia, cultura e comunicacion, les metec ena sua lista de Patrimòni Mondiau er an 2000, ath costat, per exemple, dera Grana Muralha de China, es piramides d’Egipte o era Estatua dera Libertat des Estats Units.
Mès guaires glèises i a e per qué son tan importantes? Quina ei era sua istòria?
Eth Conjunt Romanic dera Vall de Boí l’intègren nau glèises: Sant Climent e Santa Maria de Taüll, Sant Joan de Boí, Santa Eulàlia d’Erill la Vall, Sant Feliu de Barruera, era Nativitat e Sant Quirc de Durro, Santa Maria de Cardet e era Assompcion de Cóll.
Totes an ua istòria comuna, pr’amor que sigueren bastides entre eth segle XI e eth XII, ara hè mès de nau cents ans. Tanben an eth madeish estil arquitectonic, eth romanic, e per açò se pòt díder que formen un conjunt. E qui les hec? Donques les pensèren es mèstres d’òbra, que ère coma se’n didie alavetz d’aqueri qu’aué ne didem arquitèctes. E, segur, toti es trabalhadors que les lheuèren, pèira sus pèira. Mès es sòs entà pagar era òbra les meteren es senhors feudaus d’aguestes tèrres, que s’auien hèt rics mercés ara guèrra.
Damb era guida qu’as enes mans, descorbiràs era importància de cadua des nau glèises deth conjunt e es secrèts qu’amaguen enes cornèrs mès insospectadi.
Un avertiment finau! Aguestes montanhes son misterioses, e enes vals, es paraules des persones que les an abitades soent demoren atrapades e retronissen ath long deth temps coma un resson imperceptible. Aguesta guida dispause d’un sensor que s’active cada viatge que ne cuelh quauqua ua. Non t’esglàsies e contunha d’escotar.

Santa Maria de Cardet ei era glèisa mès petita de totes es dera val. Dilhèu per açò, e pr’amor petit pòrge dera entrada, a un aspècte tan acuelhent. Se non siguesse peth campanau, poderie èster ua casa mès deth pòble. Non t’ac semble?
Santa Maria de Cardet a quauques causes que la hèn diferenta dera rèsta de glèises d’aguesta val. Per exemple, non a campanau de tor, mès ua sòrta de torreta damb tres hièstres entàs campanes. Se’n ditz campanau de paret o de mur.
Un aute element interessant d’aguesta glèisa ei eth borrolh. Se t’i aprèsses, poderàs veir qu’eth passador ei acabat damb un beròi cap uman.
Mès çò que hè mès especiau era glèisa de Santa Maria ei era absida.Era absida ei era part deth darrèr dera glèisa, era construccion arredonida. Tà veder-la, te cau tornar a gésser dera encencha dera glèisa e hèr eth torn pera quèrra, en sens dera tua marcha. Dempús te cau baishar un parelh de carrèrs enquia arribar tà ua plataforma de husta.

Coma ves, era absida de Santa Maria ei fòrça nauta e açò ei pr’amor que, entà bastir-la, se profitèc er arribent dera montanha. Quan passaràs laguens poderàs verificar qu’a dus estatges, eth der estatge dera glèisa e un aute ath dejós.
Ua curiositat: naut tara quèrra, en dusau des arcs que decòren era part nauta dera absida, i a un cap uman escalprat en relèu. Ès capable de trapar-lo?
Tà contunhar era visita, ja pòdes entrar tà laguens.

Coma ja sabes, Santa Maria de Cardet ei era glèisa mès petita dera val. Mès er interior encara semble mès petit pr’amor qu’eth retaule, aguesta husta pintada dera paret deth hons, barre er espaci dera absida. Darrèr deth retaule s’i amague un depaus de gran, ua causa estonanta en ua glèisa. Eth depaus de gran demore ara nautada dera centura e a ua petita tapa de husta. Se lo vòs veir, i pòdes entrar dempús pera petita pòrta deth retaule.
Mès abans, guarda ua auta pintura hèta sus husta que i a deuant der’autar. Ben, en realitat ei ua reproduccion pr’amor qu’era pintura originau ei en MNAC, un musèu de Barcelona. Aguesta pentura ei dedicada a Maria e ara mainadesa deth sòn hilh, Jesús. I pòdes veir diuèrses scènes. Ath miei, i a era Mair de Diu damb eth Mainatge ena hauda. Ena part de naut, tara quèrra, i a representat eth moment qu’er ange visitèc Maria. Tara dreta, naut, i a era neishença de Jesús. E baish, tara quèrra, era arribada des Arreis Magues. E baish, tara dreta, eth moment que Maria e Jusèp hugissen tà Egipte damb eth petit Jesús entà que no les agarren es romans. Te diden quauquarren aguestes scènes deth presèp?
Aguest retaule lo heren uns artistes deth nomentat talhèr dera Ribagorça, un talhèr fòrça bon que ne hec d’autes semblables entà autes glèises.

Son d’interferéncies.
Mèstre: Te cau centrar-te enes relèus d’estuc, Jaume.
Jaume: Mès, mèstre, ja hè temps que trabalhi er estuc. Voi ua oportunitat entà pintar es figures. Sabi qu’ac pogui hèr.
Mèstre: Non ages prèssa; era escadença t’arribarà. Peth moment, centra-te enes enquadraments e enes hons.
Jaume: Enquia quan, mèstre? Açò ei un prètzhèt menor. Hè temps que me premanisqui. È observat fòrça eth vòste trabalh e mestrègi eth mestièr.
Mèstre: Jaume, seràs prèst quan compreneràs era valor des enquadraments e es hons damb relèus d’estuc. Cada element hè part dera òbre finau, e toti an d’èster hèts damb era madeisha adretia e umilitat. Torna ath trabalh; encara te manquen fòrça causes tà apréner.
Son d’interferéncies.

Laguens dera glèisa de Santa Maria de Cardet i auie, enquia hè non guaire temps, un tirant trauessèr tot decorat que, segurament, sostiege ues figures de husta. Ara non i ei, mès damb eth recors de realitat virtuau lo poderàs veir.

Ara, entà visitar era cripta, te cau baishar pes escales plaçades ath miei dera nau e passar per un correder estret.

Era cripta, a on ès ara, ei plaçada ena part de baish dera absida. Per açò a aguesta forma circulara. Ei era edificacion qu’as vist de dehòra estant en tot baishar per arribent dera montanha. Normaument, es criptes s’emplegauen entà meter-i quauqua hòssa o es relíquies d’un sant. Coma ja ves, ei un lòc un shinhau sinistre e escur. Era soleta lutz qu’entre ací se filtre per ua hièstra plaçada ena part centrau deth mur.
Ací tanben i pòdes veir un gran polader de pèira; ei eth polader der òli. Er òli s’emplegaue entà alugar es lampes qu’esclairauen era glèisa.
Ara pòdes pujar tath còr, eth petit balcon que i a en estatge de dessús. S’i puge per ues escales que son apròp dera pòrta d’entrada.

Enquia ara, as vist tres nivèus diferenti dera glèisa: eth de baish, eth dera cripta; eth deth fondament, a on se hèn es ceremonies, e aguest a on ès ara, eth còr. Mès se puges pera petita escala qu’as darrèr e très eth cap, poderàs veir qu’encara i a un aute espaci mès ensús. Ei er espaci que demorèc dempús de hèr eth tet nau deth sègle XVIII.

Ací s’acabe era visita ara glèisa. Ara te convidam a conéisher es autes, que constituïssen eth Conjunt Romanic dera Vall de Boí. T’i demoram!

Te dam era planvenguda ara val de Boí e t’encorajam a conéisher eth conjunt de glèises romaniques que i a enes diuèrsi pòbles dera val.
Aguestes glèises son tan importantes qu’era UNESCO, ua organizacion que promò era collaboracion internacionau en educacion, sciéncia, cultura e comunicacion, les metec ena sua lista de Patrimòni Mondiau er an 2000, ath costat, per exemple, dera Grana Muralha de China, es piramides d’Egipte o era Estatua dera Libertat des Estats Units.
Mès guaires glèises i a e per qué son tan importantes? Quina ei era sua istòria?
Eth Conjunt Romanic dera Vall de Boí l’intègren nau glèises: Sant Climent e Santa Maria de Taüll, Sant Joan de Boí, Santa Eulàlia d’Erill la Vall, Sant Feliu de Barruera, era Nativitat e Sant Quirc de Durro, Santa Maria de Cardet e era Assompcion de Cóll.
Totes an ua istòria comuna, pr’amor que sigueren bastides entre eth segle XI e eth XII, ara hè mès de nau cents ans. Tanben an eth madeish estil arquitectonic, eth romanic, e per açò se pòt díder que formen un conjunt. E qui les hec? Donques les pensèren es mèstres d’òbra, que ère coma se’n didie alavetz d’aqueri qu’aué ne didem arquitèctes. E, segur, toti es trabalhadors que les lheuèren, pèira sus pèira. Mès es sòs entà pagar era òbra les meteren es senhors feudaus d’aguestes tèrres, que s’auien hèt rics mercés ara guèrra.
Damb era guida qu’as enes mans, descorbiràs era importància de cadua des nau glèises deth conjunt e es secrèts qu’amaguen enes cornèrs mès insospectadi.
Un avertiment finau! Aguestes montanhes son misterioses, e enes vals, es paraules des persones que les an abitades soent demoren atrapades e retronissen ath long deth temps coma un resson imperceptible. Aguesta guida dispause d’un sensor que s’active cada viatge que ne cuelh quauqua ua. Non t’esglàsies e contunha d’escotar.

Era glèisa de Santa Maria de Taüll se hec ena madeisha epòca qu’era de Sant Climent, que tanben ei en Taüll. Açò demòstre qu’es senhors feudaus que la paguèren auien fòrça sòs pr’amor que, se non, qui bastís dues glèises ath madeish temps? Mès ua glèisa non ei premanida entà hèr-i celebracions religioses enquia que non se hè era hèsta de consacracion. E aguestes dues glèises se consacrèren damb solament un dia de diferéncia: eth 10 e er 11 de deseme de 1123. Com ac sabem? Pr’amor qu’ac deishèren escrit en ua colomna de laguens e en un petit pergamin qu’ère en ua caisha de relíquies en autar major.

Ath delà d’aguesta curiositat, era glèisa de Santa Maria de Taüll a ua causa que la hè diferenta des autes dera val: ei era soleta plaçada en centre deth pòble. Açò ja ac deues auer vist pr’amor qu’ei entornejada de cases.

Mès aguesta glèisa anèc cambiant fòrça de forma dempús que la heren. Hè non guairi ans, se decidic restaurar-la e se li tornèc er aspècte qu’auie agut en epòca romanica, ath començament de tot, damb tres naus que veiràs en moment d’entrar. Èp! Quan parlam de naus non volem díder naus voladores! Son es espacis de laguens: eth deth miei, eth dera dreta e eth dera quèrra. Se vòs saber quini èren es bastiments ancians dera glèisa, ac pòdes veir mercat damb rajòles de pèira ena plaça, peth costat dera tua dreta. E tant que i vas, guarda que era tor deth campanau ei un shinhau torçuda. Son es entecs dera vielhesa, pr’amor qu’aguesta ei era part mès anciana dera glèisa.

Dempús de veir era tor, vè-te’n tara part deth darrèr dera glèisa, a on i a es absides, aguesti bastiments arredonidi.

Era absida principau dera glèisa de Santa Maria, era mès grana, a ua decoracion que non veiràs en cap auta glèisa dera val: son aguesti cercles concentrics, es uns laguens des auti, que i a jos es arcs. Es expèrts ne diden cercles rehonudi. Quan les auràs localizadi, ja pòdes entrar tà laguens dera glèisa entà contunhar era visita.

Ara ja pòdes veir es tres naus o sales dera glèisa de Santa Maria de Taüll: ua de grana ath miei, e dues a costat e costat, desseparades per un reng de pilars. Ara fin de cada nau i a ua absida, tres en totau, es bastiments arredonidi qu’abans as vist per dehòra.

Ena glèisa de Santa Maria de Taüll i a ues pintures fòrça importantes. Son es dera absida centrau e es deth mur dera dreta. Mès es que ara ves son còpies des originaus, que se transportèren ath MNAC, un musèu de Barcelona. Tà hèr-te ua idèa de coma ère era glèisa hè 900 ans, ena epòca romanica, cau que te l’imagines tota pintada, quitament es colomnes.

Mès en aguesta glèisa tanben i a rèstes de pintura originau. Son ath dessús d’ua colomna dera dreta dera nau centrau. Era scèna se titole Eth banh de Jesús, e s’i pòt veir eth prumèr banh que recebec Jesús quan neishec.

E quin sensauien totes aguestes pintures enes parets d’ua glèisa? Èren solament tà decorar o auien bèra auta foncion? Ena Edat Mejana es pintures muraus èren fòrça importantes, pr’amor que servien tà ensenhar ara gent deth pòble, que majoritàriamentsnon sabie liéger, quina conduita auia d’auer.

En cas dera glèisa de Santa Maria, era majoritat des pintures son relacionades damb era neishença de Jesús e ena sua reconeishença coma hilh de Diu.

Son d’interferéncies.
Hemna 1: Aué è tornat èster en retard a missa, ja podie demorar es campanes…
Hemna 2: Eth campaner se mos a hèt gran. E aqueres escales son massa pinentes.
Hemna 1: Donques dilhèu mos calerà cercar un aute.
Hemna 2: Cara-te, cara-te, qu’abans que non l’auram ensenhat… È sentut a díder que li haràn ua caseta de husta aquiu naut, tà que non li calgue pujar e baishar tant.
Hemna 1: Ua caseta de husta?!?! Coma se siguesse un auderon [divertida].
Hemna 2: Tu arrís-te’n, mès ja ac arregraÏràs.
Son d’interferéncies.

Era pintura murau dera absida centrau ei dividida en quate parts: naut de tot i a era Mair de Diu seiguda en un tròn damb eth sòn hilh ena hauda. Ath sòn torn, es Arreis Magues s’aprèssen entà portar-li es aihuèrtes. Ena part deth miei, a costat e costat dera hièstra, i a sies des dotze apostòls, es seguidors principaus de Jesús. E ena part deth dejós, i pòdes veir uns medalhons circulars damb animaus reaus e fantastics, damb ues pintures qu’imiten cortinatges de seda.

Se vòs veir coma se pintèc aguesta glèisa, sarra eth recors virtuau. Quan acabes, vè-te’n tath mur dera dreta, eth següent punt dera visita.

Ath començament, toti es murs dera glèisa èren decorats damb pintures. Solament quauques ues an arribat enquias nòsti dies, e s’an arringat e substituït per aguestes que ves, que son reproduccions. Es d’aguest mur les hec un pintor desconeishut a qui s’a dat eth nòm de Mèstre deth Jutjament Finau. Ei un autor diferent deth que hec eth murau dera absida, e ei vededer qu’a un aute estil.
Ací, pintèc diuèrses scènes deth Nau Testament, ua part dera Bíblia. Semblen es vinhetes d’ua benda dessenhada, mès les as de guardar de dreta a quèrra, ath revèrs de coma ac hèm normaument.
Ara, tec au anar deuant deth retaule barròc dera entrada.

Ès deuant d’un retaule barròc. Mès, sabes qué ei un retaule? Ei ua grana pèça de husta a on i a pintures; en aguest cas, i a pintadi era Mair de Diu e uns sants. Aguestes pèces se metien ath darrèr der autar dera glèisa. Aguest siguec pendent plan de temps ena absida centrau, e boçaue es pintures qu’as vist abans. Mercés ad açò, es pintures se conservèren e an arribat enquias nòsti dies.

Eth retaule ei dividit en dues parts: ena part de naut i a er arcàngel Sant Miquèu, damb Sant Pau ara quèrra e Sant Pèir ara dreta. Ena part de dejós, era Mair de Diu, damb sant Joan Evangelista ara quèrra e Sant Isidre ara dreta. Ja ves qu’entà compréner ua bona part des òbres d’art que i a enes glèises, cau conéisher un shinhau es istòries que se conden ena Bíblia e es sòns protagonistes. Alavetz, ja as un esvagament plan interessant: quan seràs en casa, cerca aguesti nòms per internet e determina per quina rason sigueren importants.
En aguesta zòna dera glèisa tanben i a es tres aiguassèrs romanics. La poladera mès grana ei era der òli, que servie tà sauvar eth combustible que emplegauen es lampes qu’esclairauen era glèisa. Ath costat i a eth batiader. Tara quèrra, er aigua-senhadèr.

Ací s’acabe era visita ara glèisa. Ara te convidam a conéisher es autes, que constituïssen eth Conjunt Romanic dera Vall de Boí. T’i demoram!